قوله : * ( فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِه مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ ) * ، حسن و مجاهد گفتند : آنان را كه تمتّع كنى ( 1 ) به ايشان و تلذّذ به نكاح ، * ( فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ ) * ، مزد ايشان بدهى ( 2 ) ، يعنى مهر ايشان بدهى ( 3 ) به تمام و كمال ، براى آن كه چون يك بار خلوت كرد مهر به تمام واجب شد ، و ديگر مفسّران گفتند و فقها كه : نكاح متعه است ، آنگه خلاف كردند ، بعضى گفتند : منسوخ است ، و بعضى گفتند : محكم است . آنان كه گفتند منسوخ است ، بعضى گفتند : در بدايت اسلام حلال بود ، آنگه منسوخ شد . بعضى دگر گفتند : بيشتر از سه روز حلال نبود ، پس از آن حرام شد .
آنگه خلاف كردند در وقت نسخ و تحريم او . بعضى گفتند : عام خيبر بود .
بعضى دگر گفتند : عام الفتح بود ، و در اين معنى اخبارى مختلف مضطرب روايت كردند متفاوت اللَّفظ و المعنى كه ينقض بعضه بعضا . و بعضى ديگر از علما گفتند :
آيت محكم است و منسوخ نيست ، و اين مذهب اهل البيت است . و عبد اللَّه عبّاس و عبد اللَّه مسعود و سعيد جبير و ابىّ كعب .
و در قراءت اين قوم از صحابه ، و در مصحف أبىّ و عبد اللَّه مسعود چنين است كه : فما استمتعتم به منهنّ الى أجل مسمّى فاتوهنّ اجورهنّ .
حسين بن ثابت گفت : عبد اللَّه عبّاس مصحفى به من داد ، گفت : اين مصحف ابىّ است در آن جا نوشته بود : فما استمتعتم به منهنّ الى أجل مسمّى .
داود روايت كرد از ابو نضره گفت : از عبد اللَّه عبّاس پرسيدم نكاح متعه ، مرا گفت : سورة النّساء نمىخوانى ؟ گفتم : كجا ؟ گفت قوله : فما استمتعتم به منهن الى أجل مسمى فاتوهن اجورهن . گفت : ما چنين نمىخوانيم . گفت : و اللَّه لهكذا أنزلها اللَّه - ثلث مرّات ، به خداى كه خداى اين آيت چنين أنزله كرد ( 4 ) - سه بار - بر اين حديث سوگند ياد كرد .
ابو رجاء العطاردىّ گفت : عمران بن حصين را پرسيدم از نكاح متعه ، گفت : به تحليل آن آيتى محكم از كتاب خداى فرود آمد ، و هو قوله تعالى : * ( فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِه ) *
هامش
( 1 ) . مر ، تب : كنيد .
( 3 - 2 ) . مر ، تب : بدهيد .
( 4 ) . آج ، لب ، فق ، مر : نازل كرد .