مكان حصين و درع حصينه ، چون ممنوع باشد از طالبانش . و زن پارسا را حاصن و حصان گويند ، براى آن كه خود را نگاه دارد از ناشايست . و فرس حصان گويند اسپى كه خداوندش را نگاه دارد از دشمن ، پشت او بمثابهء حصنى باشد . و حصنت المرأة تحصن حصنا فهى حصان ، مثل جبنت جبنا فهى جبان ، و أحصن إذا تزوّج ، مرد ( 1 ) كه زن بكند يا زن ( 2 ) كه شوهر ( 3 ) بكند .
و إحصان بر چهار وجه باشد : يكى به تزويج كه شوهر بكند ، كقوله تعالى :
* ( وَالْمُحْصَناتُ مِنَ النِّساءِ ) * ، و دوم به اسلام باشد ، كقوله تعالى : * ( فَإِذا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ ما عَلَى الْمُحْصَناتِ مِنَ الْعَذابِ ) * ( 4 ) * ( . . . ) * ، و سهام ( 5 ) به عفّت باشد ، نحو قوله تعالى : وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَناتِ . . . ( 6 ) ، چهارم به حرّيّت باشد ، نحو قوله : وَالْمُحْصَناتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكُمْ ( 7 ) .
* ( كِتابَ اللَّه عَلَيْكُمْ ) * ، در نصب او دو وجه گفتند : يكى آن كه منصوب باشد به فعلى مضمر و مصدر آن فعل باشد ، كأنّه قال : كتب اللَّه عليكم كتابا ، آنگه فعل بيفگند و اضافه كرد ( 8 ) مصدر را با فاعل ، و مثله قوله : صِبْغَةَ اللَّه ( 9 ) . . . ، و : صُنْعَ اللَّه ( 10 ) ، و روا بود كه گويند : در اين فعل كه ظاهر است معنى كتابت بود ، كأنّه قال : حرّم اللَّه هؤلاء كتابا منه عليكم ، چنان كه شاعر گفت ( 11 ) :
و رضت فذلَّت صعبة أىّ إذلال
[ كأنّه قال : و أذللت صعبة أىّ إذلال ] ( 12 ) فذلَّت .
دوم زجّاج گفت : روا بود كه نصب او بر مفعول به بود ، كأنّه قال : الزموا كتاب اللَّه عليكم ، و قول سهام ( 13 ) آن كه : « عليكم » اگر چه در او عمل نكند بر سبيل اغراء
هامش
( 1 ) . آج ، لب ، فق ، مر : مردى .
( 2 ) . آج ، لب ، فق : زنى .
( 3 ) . آج ، لب ، فق : شوهرى .
( 4 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 25 .
( 5 ) . مر ، تب : و سيم .
( 6 ) . سورهء نور ( 24 ) آيهء 4 .
( 7 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 5 .
( 8 ) . مر : بيفگندند و اضافه كردند .
( 9 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 138 .
( 10 ) . سورهء نمل ( 27 ) آيهء 88 .
( 11 ) . تب شعر .
( 12 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 13 ) . آج ، لب : سوم ، فق ، مر ، تب : سيم .