براى آن كه متأخّر است ، و لكن يدلّ على فعل عامل فيه النّصب ، كأنّه قال : عليكم كتاب اللَّه عليكم ، كقوله تعالى : وَالْقَمَرَ قَدَّرْناه مَنازِلَ ( 1 ) . . . ، أى قدّرنا القمر قدّرناه منازل .
* ( وَأُحِلَّ لَكُمْ ما وَراءَ ذلِكُمْ ) * ، و حلال بكرد شما را آنچه دون اين است اين چهارده تن كه گفته ( 2 ) از جهت سبب و نسب ، و اين قول بيشتر مفسّران است كه :
آنچه دون اين مذكورانند حلال باشند ، و مذهب شافعى آن است كه : نيز حرام باشد با عمّه و خاله جمع كردن ميان ايشان و دختر برادر و خواهر ايشان چون زنى به حكم تو باشد ، دختر خواهر و دختر برادر او را بر سر ايشان به زنى نشايد كردن ،
لقوله - عليه السّلام : لا تنكح ( 3 ) المرأة على عمتها و لا على خالتها ،
و بنزديك ما آن است [ 303 - پ ] كه : عقد بر اينان ( 4 ) نشايد بستن الَّا به رضاى عمّه و خاله ، و اگر بندد عقد موقوف باشد بر رضاى ايشان ، اگر روا دارند عقد روان باشد ، و اگر روا ندارند عقد باطل بود . و چون رضا دادند ، پس از رضا خيار نرسد ايشان را ، و حكم اين ( 5 ) نكاح حكم آن محرّمات نبود و عموم قوله تعالى : * ( وَأُحِلَّ لَكُمْ ما وَراءَ ذلِكُمْ ) * ، دليل تحليل اين است فأمّا خبر ، محمول بود بر اين كه ما گفتيم كه : نشايد الَّا به رضاى ايشان .
دگر آن كه به خبر واحد تخصيص قرآن نكنند .
عبيدة السّلمانى و سدّى گفت ( 6 ) : معنى آن است كه احلّ لكم ما دون الخمس ، آنچه زير چيز پنج است از زنان حلال است شما را . * ( أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوالِكُمْ ) * ، كه طلب كنى به مالهايتان . * ( مُحْصِنِينَ ) * ، أى متزوّجين عاقدين لعقد النّكاح ، چون به عقد صحيح شرعى باشد .
عطا گفت : معنى آن است كه آنچه دون اينانند كه ذكر رفت از اقارب و خويشان شما حلال است شما را .
قتاده گفت : احل لكم ما وراء ذلكم من الاماء ، آنچه جز اين است ( 7 ) از
هامش
( 1 ) . سورهء يس ( 36 ) آيهء 39 .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها : گفت .
( 3 ) . آج ، لب ، فق ، مر : لا تنكحوا .
( 4 ) . مر : ايشان .
( 5 ) . آج ، لب ، فق ، مر محرّمات .
( 6 ) . مر ، تب : گفتند .
( 7 ) . آج : آنچه زير اين است ، لب ، فق ، مر : آنچه تو را نيست .