تعالى گفت . و از جملهء آنان كه حرامند بر شما براى سبب ، زنانىاند كه شوهر دارند كه آنان را كه شوهرى بر ايشان عقد بست ، حرام شد بر ديگرى ، سواء اگر دخول بود و اگر نبود ، و نيز آن زنى كه در حبالهء شوهرى باشد از عدّهء طلاق رجعى يا عدّه توفّى [ كه ] ( 1 ) شوهر فرمان يافته باشد .
آنگه استثنا كرد از آنان كه شوهر دارند ، بعضى را كه روا بود ايشان را كه شوهر كنند با آن كه شوهر دارند ، و آن پرستارانند كه ايشان را به سبى بيارند كه ايشان در نكاح مشركان باشند ، سبى ايشان بمنزلت طلاقشان باشد از شوهران شرعا ، و اين قول على ( 2 ) است و عبد اللَّه عبّاس و عبد اللَّه مسعود و ابو قلابه و مكحول و زهرى و اختيار جبّائي . آنان كه چنين باشند حلال باشد آنان را كه ايشان را بيارند وطى ايشان بعد الإستبراء بحيضة .
و ابو سعيد خدرىّ گفت : آيت در سبى أوطاس آمد كه رسول - عليه السّلام - روز حنين لشكرى را به أوطاس فرستاد از آن جا برده آوردند كه ايشان را شوهران بودند تحرّج كردند از وطى ايشان ، خداى تعالى آيت فرستاد . و در شاذّ علقمه خواند :
« و المحصنات » ، و مراد زنان پارسا باشند كه ايشان نفس خود را احصان كنند و در حصن و حرز ( 3 ) گيرند از فساد ، ايشان نيز حرامند و بر اين قراءت به شرط مانع باشد از نكاح بر او [ 303 - ر ] از شوهر و عدّت .
* ( إِلَّا ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ ) * ، الَّا آنچه دست شما بر ايشان مالك شود به عقد نكاح و مهر يا به ملك يمين .
بعضى دگر گفتند : مراد به « محصنات » زنان آزادند ، و روايت كردند از باقر - عليه السّلام - و از يمان كه ايشان گفتند : مراد آن است كه زنان آزاد بر شما حرامند آنچه بالاى چهار باشند . * ( إِلَّا ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ ) * ، الَّا بردگان كه چندان كه خواهى و دسترس [ بود ] ( 4 ) شما را حلال است ، و اين خلاف ظاهر است و تخصيص عموم ،
هامش
( 1 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 2 ) . آج ، لب ، فق : امير المؤمنين على عليه السّلام .
( 3 ) . وز : حذر .
( 4 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .