انبات نبود ، مرا الحاق كرد به نابالغان .
امّا تخصيص زنان به حيض باشد يا به سنّى ( 1 ) مخصوص نزديك ما و نزديك شافعى . و سن در زنان بنزديك اهل البيت نه سال باشد . و دليل بر آن كه حيض بلوغ باشد زنان را ،
قول النّبي - عليه السّلام : لا يقبل اللَّه صلاة حائض الَّا بخمار ،
گفت :
خداى تعالى نماز زن حايض نپذيرد الَّا كه مقنع دارد .
قوله : * ( فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً ) * ، أى ابصرتم و وجدتم ، اگر از ايشان رشدى بينى .
و « ايناس » ديدن باشد ، و گفتهاند : اشتقاق او از انسان چشم است ، انستم ، أى ابصرتم به انسان عيونكم . و گفتهاند : اشتقاق او از انس باشد براى آن كه آن را كه ديدى انس دادى با چشم خود ، و قال تعالى : آنَسَ مِنْ جانِبِ الطُّورِ ناراً ( 2 ) ، اى ابصر ( 3 ) و قال الحارث بن حلَّزة ( 4 ) :
آنست نبأة و افزعها القنّاص
عصرا و قد دنا الإماء
و در مصحف عبد اللَّه مسعود چنين است : فإن احستم ، بمعنى أحسستم ، يك « سين » بيفگند ، كقوله : فَظَلْتُمْ ( 5 ) ، أى فظللتم ، و قال الشّاعر ( 6 ) :
خلا أنّ العتاق من المطايا
أحسن به فهنّ اليه شوس
در شاذّ سلمىّ و عيسى بن عمر خواندند : رشدا ، و باقى قرّاء « رشدا » بضمّ الرّاء و سكون الشّين .
و مفسّران در معنى او خلاف كردند . بعضى گفتند : عقلا و صلاحا فى الدّين و حفظا للمال و علما بما يصلحه . سعيد جبير گفت : كس باشد كه محاسن به دست گيرد و او رشيد نباشد ، و مال به او نشايد دادن و اگر چه پير شود ، و اين قول مجاهد و شعبى است . و ضحّاك گفت : مال به او ندهند ، و اگر چه صد ساله شود الَّا آن كه از او اصلاح مال دانند . بدان كه زوال حجر از طفل كه باشد به اين دو شرط باشد كه
هامش
( 1 ) . كذا : در اساس و همهء نسخه بدلها ، چاپ شعرانى ( 3 / 316 ) : بآبستنى .
( 2 ) . سورهء قصص ( 28 ) آيهء 29 .
( 3 ) . اساس ، مر : ابصرتم ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 4 ) . تب شعر .
( 5 ) . سورهء واقعه ( 56 ) آيهء 65 .
( 6 ) . تب شعر .