گفت : يا رسول اللَّه ! پسر برادرم طفل است و در حجر من است ، مرا از مال او چيزى باشد ؟ و مال او كى با او دهم ؟ خداى تعالى اين آيت فرستاد : * ( وَابْتَلُوا الْيَتامى ) * ، آيت خطاب است با اولياى يتيم و آنان كه در حجر ايشان يتيمى باشد . حق تعالى ايشان را احتياط مىفرمايد ، مىگويد : بيازمايى ( 1 ) يتيمان را ، يعنى احوال ايشان را مراقبت كنى ( 2 ) تا آنگه كه به آن جا رسند كه از ايشان قوّت و صلاحيت خلوت زنان باشد .
و در كيفيّت « ابتلاء » علما خلاف كردند . بعضى گفتند : حال طفل از دو بيرون نبود ، يا پسر باشد يا دختر . اگر پسرى باشد ، ابتلاى ولىّ او را آن بود كه يك ماهه نفقه يا كمتر بر گيرد و به دست او دهد و او را بگويد ( 3 ) كه : چگونه صرف كن ، و او را رها كند ، و آنگه بنگرد تا چگونه كرده است . اگر خرج و ترتيب آن به وجه خود كرده باشد چنان كه پسنديده آيد او رشيد است ، مال به او دهد . و اگر بخلاف اين باشد ، مال به او ندهد كه او رشيد نباشد هنوز . و اگر دختر بود پاره اى پنبه بخرد ( 4 ) او را و كارى كه در خانه باشد كه مفوّض بود به زنان بفرمايد او را و ترتيب آن بگويد او را ، و بنگرد ( 5 ) اگر به وجه خود بر آرد و آن پنبه ريسمان كند و به كسها دهد به مزد معلوم تا ريسمان كنند - چنان كه در آن غبطت باشد - او رشيده باشد مال به او دهد ، و اگر نه ، نگاه دارد تا رشدش پيدا شود . و قوله : * ( إِذا بَلَغُوا النِّكاحَ ) * ، و بلوغ به ( 6 ) نكاح به يكى باشد از پنج چيز : سه مردان و زنان در او مشترك باشند ، و دو به زنان مختصّ باشد . امّا آنچه مشترك است بين الرّجال و النّساء احتلام است و انزال آب مني ، سوا اگر از جماع باشد يا نباشد ، در خواب و بيدارى . و [ بر ] ( 7 ) هر حال كه باشد هر گه انزال آب مني بود او را او بالغ بود ، لقوله تعالى : وَإِذا بَلَغَ الأَطْفالُ مِنْكُمُ الْحُلُمَ فَلْيَسْتَأْذِنُوا ( 8 ) - الآية ، و لقوله - عليه السّلام - و براى آن كه رسول - عليه السّلام - گفت معاذ
هامش
( 1 ) . مر : بيازماييد .
( 2 ) . مر ، تب : كنيد .
( 3 ) . كذا : در اساس و همهء نسخه بدلها ، چاپ شعرانى ( 3 / 315 ) : نگويد .
( 4 ) . آج ، لب ، فق : پنبه به دو دهند و .
( 5 ) . آج ، لب ، فق ، مر : كارى كه در خانه زنان را باشد تعليم دهند كه چگونه كن آن را بنگرند .
( 6 ) . كذا : در اساس ، همهء نسخه بدلها : ندارد .
( 7 ) . اساس : ندارد ، از وز افزوده شد .
( 8 ) . سورهء نور ( 24 ) آيهء 59 .