عمرو بن شعيب گفت : كه رسول - عليه السّلام - چون مطَّلع شدى بر خيانت كسى او را بزدى و متاعش ( 1 ) بسوختى ، و به روايتى ديگر : او را نصيب ندادى از غنيمت . و رسول - عليه السّلام - گفت :
الغلول من جمر جهنّم ،
خيانت از انگشت دوزخ باشد .
* ( ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ ) * ، پس هر نفسى را آنچه ( 2 ) كرده باشد بدهند به تمام و كمال ، كما يقال : توفّيت المال و استوفيته ، اذا اخذته [ 274 - ر ] و اعطيته تامّا وافيا ، و منه قوله : اللَّه يَتَوَفَّى الأَنْفُسَ ( 3 ) .
* ( وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ ) * ، و ايشان را هيچ نقصان نكنند ، و قيل : لا يظلمون ( 4 ) ، لا يعذّبون بما لا يستحقّونه ، و اگر بر هر دو حمل كنند روا باشد ، چه تنافى نيست ميان ايشان .
قوله : * ( أَ فَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَ اللَّه ) * ، - الاية ، آنگه حق تعالى جمع كرد از ميان جزاى خاين و امين ، و بر مكلَّفان عرض كرد تا به عقل بينديشند و اختيار بد نكنند براى خود ، [ گفت ] ( 5 ) : آن كس كه متابعت رضاى خدا كند ، چنان باشد ( 6 ) او به خشم خداى باز گردد ؟ و مأواى و جاى او دوزخ بود و بد جاى است اين ، يعنى ( 7 ) راست نباشد با يكديگر . صورت « استفهام است و مراد تقرير است ، تا قرار دهد با عاقلان و اقرار بستاند ( 9 ) از ايشان تا به هر حال مقرّ آيند كه آن به باشد كه متابعت رضاى خدا كند ( 10 ) تا مستوجب رحمت و ثواب خداى شود ( 11 ) . و مورد آيت تحريض ( 12 ) و تحذير است و ترغيب و ترهيب ، تا مردم در اين آويزند و از آن بگريزند - وفّقنا اللَّه لمرضاته بفضله و رحمته .
هامش
( 1 ) . مر بغارت .
( 2 ) . دب ، آج ، لب ، فق : پس نفس هر چه ، مر : پس هر نفس هر چه .
( 3 ) . سورهء زمر ( 39 ) آيهء 42 .
( 4 ) . كذا : در اساس و همهء نسخه بدلها ، چاپ شعرانى ( 3 / 237 ) اى .
( 5 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 6 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مر كه .
( 7 ) . وز ، مر : معنى .
( 8 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مر : اين صورت .
( 9 ) . دب : بيستاند .
( 10 ) . مر : كنند .
( 11 ) . دب : شوند .
( 12 ) . دب ، لب ، فق ، مر : تحريص .