مىبخشيد رسول - عليه السّلام - مردى در زنى ( 1 ) برگرفت پنهان ، خداى تعالى اين آيت بفرستاد ، و اين بر قراءت آن كس باشد كه خواند : و ما كان لنبيّ ان يغلّ ، به ضمّ « يا » و فتح « غين » على الفعل المجهول ، گفت : نباشد ، يعنى نشايد كه با هيچ پيغامبر خيانت كنند .
مقاتل و كلبي گفتند : آيت در روز احد آمد كه آن جماعت كه ثغر داشتند و آن شعب چون امير ايشان را گفت : مروى و طلب غنيمت مكنيد ( 2 ) كه رسول - عليه السّلام - شما را محروم نكند و نصيب شما بدهد از غنيمت . گفتند ( 3 ) : ترسيم كه ندهد و برفتند ، خداى تعالى اين آيت فرستاد .
بعضى دگر گفتند : سبب نزول آيت آن بود كه جماعتى بزرگان و معروفان طمع كردند كه ايشان را تمييز ( 4 ) و تخصيصى باشد و زيادتى بر ديگران ، خداى تعالى اين آيت فرستاد .
محمّد بن اسحاق بن يسار گفت : آيت در باب وحى آمد ، يعنى نباشد هيچ پيغامبر را كه در وحى خداى با امّت خيانت كند و در آن زيادت و نقصان كند .
جماعتى گفتند از مشركان : ( 5 ) اگر محمّد در اين كه مىخواند عيب آلهه و معبودان ما نكردى يا مسامحه اى بكردى و كمتر گفتى از اين معانى ، خداى تعالى آيت فرستاد كه : اين كه ( 6 ) شما مىخواهى خيانت باشد ، و خيانت در وحى روا نيست هيچ پيغمبر ( 7 ) را .
ابن كثير و ابو عمرو ( 8 ) و عاصم خواندند : « يغلّ » به فتح « يا » و ضمّ « غين » ، و سلمىّ و مجاهد همچنين خواندند على إضافة الفعل إلى النّبىّ - عليه السّلام . و باقى قرّاء خواندند : « يغلّ » به ضمّ « يا » و فتح « غين » على الفعل المجهول ، و اين قراءت عبد اللَّه مسعود است ، و اوّل قراءت عبد اللَّه عبّاس . معنى قراءت اوّل آن باشد كه : هيچ
هامش
( 1 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مر : سوزنى .
( 2 ) . دب ، آج ، لب ، فق : مكنى / مكنيد .
( 3 ) . اساس : گفت ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 4 ) . لب ، فق : تميز ، مر : تميزى .
( 5 ) . مر كه .
( 6 ) . اساس شكايت ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها زايد مىنمايد .
( 7 ) . وز : پيغامبر ، مر : پيغمبرى .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها : ابو عمر .