ابو صالح گفت از عبد اللَّه عبّاس كه : آيت عام الحديبيه آمد در حقّ قومى كه رسول - عليه السّلام - ايشان را حجّ فرمود ، ايشان گفتند : ما چيزى نداريم تا برگ خود بسازيم و كس ما را نفقه نكند ، خداى تعالى اين آيت بفرستاد .
حسن على ابو طالب ( 1 ) روايت كند و ابو الدّرداء و ابو هريره و ابو امامه و عبد اللَّه عمر ( 2 ) و جابر عبد اللَّه انصارى و عمران بن [ الحصين ] ( 3 ) از رسول - عليه السّلام - كه گفت : آن كس كه درمى در خانه خود نشسته در سبيل خداى خرج كند ، يعنى حجّ يا [ جهاد را ] ( 4 ) ، به هر درمى هفتصد ( 5 ) بنويسند . و آن كه به نفس خود بيرون شود و مال خرج كند ، به هر درمى هفتصد ( 6 ) هزار [ درمش ] ( 7 ) بنويسند ، و ذلك قوله تعالى : وَاللَّه يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ ( 8 ) .
عكرمه گفت : معنى * ( وَلا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ ) * ، آن است كه : وَلا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْه تُنْفِقُونَ ( 9 ) . . . ، يعنى نفقه از وجهى حلال كنى .
زيد بن اسلم گفت : آيت در جماعتى آمد كه ايشان به جهاد رفتندى بى برگى و سازى ، يا ( 10 ) در راه منقطع شدندى و يا ( 11 ) بر ديگران و بال شدندى ، حق تعالى ايشان را از آن نهى كرد و گفت : چون مال ندارى كه نفقه كنى ، خويشتن ( 12 ) در هلاك ميفگنى .
بهرى دگر [ 239 - ر ] گفتند : خود را در هلاك ميفگنى به اسراف در نفقه و صدقه .
صادق - عليه السّلام - گفت : اگر مردى هر چه دارد به يك بار در صدقه و نفقه خرج كند ، او محسّن و موفّق ( 13 ) نباشد لقوله : * ( وَلا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ . ) * بهرى دگر از مفسّران گفتند : مراد آن است كه خويشتن ( 14 ) در هلاك ميفگنى به ترك جهاد ،
هامش
( 4 - 1 ) . دب : حسن بن على عليهما السّلام ، آج : حسن بن على ابو طالب ، عليهما السّلام .
( 2 ) . اساس و ديگر نسخه بدلها عبد اللَّه عمرو ، كه در اساس كلمه خط خوردگى دارد .
( 7 - 3 ) . اساس : افتادگى دارد ، با توجّه به مج و ديگر بدلها افزوده شد .
( 6 - 5 ) . مج ، وز : هفصد .
( 8 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 261 .
( 9 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 267 .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها : يا .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها : و امّا .
( 12 ) . آج ، مب : خود را .
( 13 ) . آج ، فق ، مب : موافق .
( 14 ) . مب ، مر را .