* ( وَلِلْمُطَلَّقاتِ مَتاعٌ بِالْمَعْرُوفِ ) * ، سعيد بن المسيّب گفت : اين آيت منسوخ است بقوله تعالى : فَنِصْفُ ما فَرَضْتُمْ ( 1 ) ، و بنزديك ما اعتبار كنند اگر هر دو آيت به يك جا آمده باشند ( 2 ) مخصوص بود و منسوخ نبود ، و اگر آن آيت پيش از اين ( 3 ) آمده باشد اين منسوخ بود براى آن كه بنزديك ما متعه آن را واجب باشد كه مدخول بها و مفروض لها نباشد ( 4 ) اگر او را مهرى معيّن كرده باشند قبل الدّخول نيمه آن واجب باشد او را ، و بعد الدّخول جملة ، - چنان كه شرح داديم پيش از اين .
و سعيد جبير و ابو العاليه و زهرى گفتند : تكرار ( 5 ) متعه براى آن ( 6 ) كرد كه در آيت اوّل متعه آن را نهاد كه غير مدخول بها باشد ، و در اين آيت متعه واجب كرد جمله مطلَّقات را بر عموم ، و در اين آيت زيادت فايدتى هست و اين مذهب ابو حنيفه است .
امّا مذهب ما و مذهب شافعى آن است كه : متعه الَّا غير مدخول بها و غير مفروض لها الصّداق ( 7 ) را نباشد .
و ابن زيد گفت : سبب تكرار آن است كه چون خداى تعالى آيت متعه فرستاد من قوله : فَمَتِّعُوهُنَّ ( 8 ) . . . ، بعضى مردمان گفتند : اگر خواهيم بكنيم ، و اگر خواهيم نكنيم ( 9 ) ، اين تبرّعى است از ما ، خداى تعالى اين آيت فرستاد و بيان كرد كه : اين واجب است بر جمله متّقيان يعنى ( 10 ) مؤمنانى كه اتّقاء كنند از شرك ، يعنى بر جمله مسلمانان .
و وجهى ديگر آن است كه ، إياس بن عامر روايت كرد از امير المؤمنين علىّ - عليه السّلام - كه او گفت :
لكل مؤمنة مطلقة حرة او امة متعة
، هر مطلَّقه ى ( 11 ) را كه نه مدخول بها باشد اگر آزاد بوده باشد ( 12 ) يا بنده ( 13 ) او را متعه رسد ، و اين آيت بخواند ، و اين
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 227 .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها : باشد .
( 3 ) . مج ، وز ، دب : پس از اين ، آج ، لب ، فق ، مر : پس اين ، مب : ندارد .
( 4 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : باشد .
( 5 ) . لب ، فق ، مب ، مر : يكى از .
( 6 ) . مب ، مر ذكر .
( 7 ) . دب : الصّدقات ، مج ، وز ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر او .
( 8 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 49 .
( 9 ) . مج ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر ، عبارت : « اگر خواهيم نكنيم » را ندارد .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها بر .
( 11 ) . مطلَّقه ى / مطلَّقه اى .
( 12 ) . همهء نسخه بدلها : آزاد بود .
( 13 ) . مج : اگر برده ، وز ، دب ، آج ، لب ، فق : و اگر برده ، مب ، مر : و اگر بنده .