* ( وَلا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ ) * ، در شاذّ روايت كردند كه : امير المؤمنين علىّ ( 1 ) خواند ( 2 ) : و لا تناسوا الفضل بينكم ، كقوله : وَلا تَنابَزُوا بِالأَلْقابِ ( 3 ) . و تفاعل از ميان جماعت باشد ، كما يقال : تعارضوا و تقاتلوا و تشاتموا . و يحيى بن يعمر خواند : و لا تنسو الفضل ، به كسر « واو » [ و قال : لأنّ المجرور ( 4 ) اذا حرّك حرّك بالكسر ، كقوله :
لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا ( 5 ) . . . ، و امّا ضمّ الواو في قراءة العامّة فلأنّ الضّمّة اخت الواو فحرّكها ( 6 ) بحركة تليق ( 7 ) بها ] ( 8 ) .
و معنى « فضل » گفتند اين جا كه : تمام به دادن مرد است جمله صداق ، يا رها كردن زن نيمه صداق ، براى آن كه هر دو فضل است و احسان و واجب نيست ، خداى تعالى هر دو را هم زن را هم شوهر ( 9 ) را فرمود كه : فضل كنى و بنگرى تا كه سابق بود صاحبش را در اين فضل كه خير او را باشد . و خداى تعالى به آنچه شما مىكنى بيناست بر او بنشود ( 10 ) ، مورد اين كلمت ( 11 ) از آيت مورد حثّ ( 12 ) است بر خير [ 315 - پ ] و فضل و احسان .
قوله : * ( حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ ) * ، يعنى واظبوا و داوموا ( 13 ) ، مواظبت و مداومت كنى بر نمازها ، و به پاى دارى آن را به اوقات ، و به جاى آرى به اركان و شرايط و مواقيت ، و حقوق و حدود و واجبات و مندوبات در او به جاى آوردن ، و شرط خشوع و خضوع در او مراقبت كردن .
مفسّران گفتند : مراد پنج نماز ( 14 ) است .
آنگه « نماز وسطى » را تخصيص كرد ( 15 ) به ذكر ، چنان كه گفت :
هامش
( 1 ) . مب عليه الصلاة و السلام .
( 2 ) . دب : خوانده است .
( 3 ) . سورهء حجرات ( 49 ) آيهء 11 .
( 4 ) . مب ، مر : المجزوم ، آج ، لب ، فق : المجزون .
( 5 ) . سورهء بينه ( 98 ) آيهء 1 .
( 6 ) . آج ، لب ، فق : فحركتها .
( 7 ) . مب ، مر : يليق .
( 8 ) . اساس : ندارد ، با توجه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 9 ) . دب ، مر : و هم شوهر ، مب : و هم مرد .
( 10 ) . وز : بشود ، دب ، مب ، مر : بشنود .
( 11 ) . اساس : با خطى متفاوت از متن : كلمات ، با توجه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 12 ) . لب ، فق ، مب ، مر : حيث .
( 13 ) . همهء نسخه بدلها : داموا .
( 14 ) . مج ، وز ، دب ، آج ، لب ، مر ، فق : نماز پنج ، مب : نماز پنجگانه .
( 15 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : كردن .