اين اخبار و مانند اين ، همه دليل آن مىكند كه اتيان النّساء من غير المأتى روا نباشد ، و تعلَّق آن كس كه به خلاف اين گويد با اين آيت درست نباشد ، چه آيت مقصور و وارد است بر اين اسباب كه گفته شده و اين جماعت تفسير « أنى » ( 1 ) چنين دادند كه : كيف شئتم ، و متى شئتم ، و حيث شئتم بعد ما كان الصّمام واحدا « انّى » راسه معنى باشد ، چنان كه خواهى ، و هر گه كه خواهى ، و آن جا كه خواهى ، پس از آن كه موضع يكى باشد . و اين از جمله كنايات لطيف است كه در قرآن هست . خداى تعالى زنان را كشت خواند ، و مراد كشتزار است . مرد را تشبيه كرد به زرّاع ( 2 ) ، و زن را به مزرعه ، و آب را به تخم ، و فرزند را به زرع اعنى نبات ، و حرف تشبيه براى مبالغت بيفگند ، چنان كه حق تعالى گفت : حَتَّى إِذا جَعَلَه ناراً ( 3 ) . . . ، و شاعر گفت :
النّشر مسك و الوجوه دناني
ر و اطراف الأكفّ غنم
و اين كنايت بنزد عرب مشهور است ، مفضّل بن سلمه گفت انشدني أبي :
اذا أكل الجراد حروث قوم
فحرثي همّه أكل الجراد [ 289 - ر ]
[ و انشد احمد بن يحيى ثعلب ] ( 4 ) :
حبّذا من هبة اللَّه البنات الصّالحات
هنّ للنّسل و للزّرع ( 5 ) و هنّ الشّجرات
يجعل اللَّه لنا فيما يشاء البركات
انّما الأرحام ارضون لنا محترثات
فعلينا الزّرع فيها و على اللَّه النّبات
و امّا إتيان النّساء في أدبارهنّ ، بيشتر فقها بر آنند كه حرام است ، و مذهب مالك آن است : كه مباح است ( 6 ) ، و در اخبار ما اباحت و تحريم هر دو هست ، و شيخ ابو جعفر ( 7 ) - رحمة اللَّه عليه - فتوى بر كراهت كرد حملا للأخبار على وجوهها ( 8 )
هامش
( 1 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : اين .
( 2 ) . مب : بر زارع .
( 3 ) . سورهء كهف ( 18 ) آيهء 96 .
( 4 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 5 ) . آج : هنّ اصل النّسل و الزّارع .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها و طحاوى در كتابش گفت از محمد بن عبد اللَّه بن الحكم كه شافعى گفت : درست نشده است به خبرى معلوم تحريم و تحليل اين مسأله ، و قياس اقتضاى تحليل مىكند ، و امّا المرتضى - رحمه اللَّه - فانه ادّعى اجماع الطائفه ذكره فى كتاب الانتصار .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها : شيخ ابو جعفر الطَّوسى .
( 8 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : وجهها .