الوارد بعد الحظر ( 1 ) . مذهب فقها آن است كه : ايجاب اباحت كند ، و مذهب ما آن است كه : حكم او همان باشد كه قبل الحظر ( 2 ) بوده باشد من اشتراكه بين الوجوب و النّدب ، و تقدّم حظر ( 3 ) را هيچ اثر نبود در تغيير حكم او ، پس معنى آن است كه : آنچه محظور ( 4 ) بود اكنون مطلق است ، و اين قول مجاهد است و ابراهيم و قتاده و عكرمه .
و البى ( 5 ) گفت از عبد اللَّه عبّاس كه : مراد آن است كه « جامعوهنّ فى الفرج لا غير » ، با ايشان مقاربت در موضع مخصوص كنى كه آن جاى ، مأمور به است . و بعضى دگر گفتند : معنى آن است كه من حيث امركم اللَّه به من الطَّهر ، يعنى اين مواقعه در ايّام طهر بايد دون ايّام حيض تا امتثال فرمان خداى كرده باشد .
و تفسير [ « حيث » به وجه باز كرد ] ( 6 ) ند ، كأنّه قال : فأتوهنّ من قبل طهرهنّ لا من قبل حيضهنّ [ 288 - ر ] ، و اين قول ابن زيد است و ضحّاك و روايت عطيّه ( 7 ) عن ابن عبّاس . و محمّد حنفيّه ( 8 ) گفت : * ( مِنْ حَيْثُ أَمَرَكُمُ اللَّه ) * ، اى من الحلال دون الفجور ، يعنى به حلال مقاربت كنى نه به حرام .
ابن كيسان گفت : معنى آن است كه به ايشان مواقعه آنگه كنى كه ايشان روزه ندارند و معتكف و محرم نباشند ، يعنى در اوقاتى كه حلال بود شما را مواقعه ايشان .
فرّاء گفت : مثال اين چنان باشد كه كسى گويد : أتيت الأمر من مأتاه ، اى من الوجه ( 9 ) الَّذي يؤتى ، از آن ره آن باشد . واقدى گفت : مراد آن است كه فى الفرج ، و مراد به « من » ، « في » است ، چنان كه گفت : اروني ماذا خلقوا من الارض ، اى فى الأرض ، و قوله : إِذا نُودِيَ لِلصَّلاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ ( 10 ) ، أى في يوم الجمعة .
* ( إِنَّ اللَّه يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ ) * ، مقاتل سليمان گفت و كلبى : يحبّ
هامش
( 1 ) . اساس : الحضر ، با توجّه به دب تصحيح شد .
( 3 ) . اساس : حضر ، با توجّه به دب تصحيح شد .
( 4 ) . اساس : محضور ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : و والبى .
( 6 - 2 ) . اساس : افتادگى دارد ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 7 ) . مج : عتبه .
( 8 ) . وز ، دب ، آج ، لب ، فق : محمّد خليفه .
( 9 ) . مب : من الوجوه .
( 10 ) . سورهء جمعه ( 62 ) آيهء 9 .