كه گبركان مفارقت كلَّى كردندى ، و ترسايان در حيض مقاربت كردندى . خداى گفت : نه آن بايد ، نه اين شايد ، واسطهء اين هر دو بايد گرفتن كه -
خير ( 1 ) الأمور اوساطها ( 2 ) .
* ( وَلا تَقْرَبُوهُنَّ ) * [ 287 - پ ] * ( حَتَّى يَطْهُرْنَ ) * ، كوفيان خوانند مگر عاصم ( 3 ) « يطَّهّرن » ، به تشديد « طا » و « ها » ، و باقى قرّاء خوانند ( 4 ) : « يَطْهُرْنَ » به تخفيف . و آن كس كه به تشديد خواند ، تقدير چنين بود كه : « يتطهّرن » « تا » با « طا » كردند ، و « طا » در « طا » ادغام كردند ، و معنى آن بود كه : « حتّى يغتسلن » ، تا آنگه كه غسل بكنند . و آن كس كه خواند : « يَطْهُرْنَ » به تخفيف ، معنى آن باشد كه : تا خون حيض منقطع شود از ايشان ، و ايشان از آن پاك شوند . و اختلاف فقها در آن كه كى روا باشد مرد را كه با حلال خود مقاربت كند و آنچه مذهب است در آن باب گفته شد .
و قراءت به تخفيف حجّت ماست و حجّت ابو حنيفه على وجه . و قراءت به تشديد ، حجّت شافعى است پيش از غسل روا بود مقاربت بنزديك ما ، و بنزديك ابو حنيفه چون ده روز گذشته باشد ، و بنزديك شافعى روا نبود تا غسل بنكند يا تيمّم و بعد ( 5 ) انقطاع الدّم ، و اين مذهب زفر است و ليث و سالم و قاسم بن محمّد و ابن شهاب . و حسن بصرى گفت : اگر پيش ( 6 ) غسل مقاربت كند كفّارتش لازم آيد همچنان كه در حال حيض . * ( فَإِذا تَطَهَّرْنَ ) * ، اى اغتسلن ، چون غسل باز كنند .
* ( فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ أَمَرَكُمُ اللَّه ) * ، به ايشان شوى از آن جا كه خداى فرمود شما را .
و « اتيان » كنايت است از جماع ، و اگر چه صورت امر است مراد اباحت است ، چنان كه گفت : وَإِذا حَلَلْتُمْ فَاصْطادُوا ( 7 ) . . . ، و قوله : فَإِذا قُضِيَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الأَرْضِ ( 8 ) . . . ، و مراد بقوله : * ( مِنْ حَيْثُ أَمَرَكُمُ اللَّه ) * ، آن است كه من حيث امركم اللَّه بالاعتزال . و فايده ، اطلاق حظر ( 9 ) است . و خلاف كردند فى ( 10 ) الامر
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : و خير .
( 2 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : اوسطها .
( 4 - 3 ) . همهء نسخه بدلها حتّى .
( 5 ) . دب ، مب ، مر از .
( 6 ) . دب ، فق ، مب ، مر از .
( 7 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 2 .
( 8 ) . سورهء جمعه ( 62 ) آيهء 10 .
( 9 ) . اساس : حضر ، با توجّه به دب و مب تصحيح شد ، ديگر نسخه بدلها : خطر .
( 10 ) . اساس : كى ، دب : من ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .