گفتند : هر چه از انگور و خرما كنند و بجوشد نه بر آتش آن را خمر خوانند ( 1 ) آنگه در مطبوخ خلاف كردند ، مذهب ما آن است كه : هر عصيرى كه بجوشد ( 2 ) اگر بر زمين باشد و اگر بر آتش ، حرام شود . و حدّ جوشيدن او آن بود كه زبر و زير ( 3 ) شود ، و حلال نشود پس از آن كه حرام شد ، اگر خمر شده باشد ، امّا چون بر آتش بجوشد حرام شود ، مگر آنگه كه چندانى بجوشانند كه دو بهر شود و سه يكى ( 4 ) بماند آنگه حلال بود و اين در عصير بود در خمر نبود .
و مذهب ابو حنيفه و ابو يوسف و اهل عراق آن است كه : خمر و عصير را ( 5 ) حكم يكى باشد . و مذهب فقهاى اهل مدينه آن است كه : هر چه بسيار از او مستى كند اندكش حرام باشد ، و مذهب ما اين است ، و مذهب اهل عراق جز اين است ، گفتند : آنچه [ از آن ] ( 6 ) مستى كند آن شربت باز پسين حرام ( 7 ) است .
امّا نبيذ التّمر ، كه در او اخبار آوردهاند كه :
تمرة طيبة و ماء طهور
، آن است كه رسول - عليه السّلام - در اسفار و غزوات ( 8 ) به منازلى كه فرود آمدى ، آبها شور و ناخوش بودى . روزى به بعضى منازل فرود آمد ، و آب سخت شور و ناخوش بود ، بفرمود تا خرمايى چند در مطهره آب افگنند ، و رسول - عليه السّلام - بخفت به قيلوله . آنگه برخاست ، و از آن آب وضو كرد . گفتند : يا رسول اللَّه ! روا باشد ؟ گفت : چرا روا نباشد !
تمرة طيبة و ماء طهور
، خرماى پاك و آبى پاكيزه . اين است معنى آن كه گويند از رسول اللَّه :
« توضّأ بنبيذ التّمر »
، براى آن كه نبذ رمى بود ، يعنى ماء نبذ فيه التّمر ، آبى كه خرما در او افگنده باشند ، نه خمرى كه از خرما كرده باشند ، و اين را نقيع خوانند كه خرما يا مويز در آب افگنند تا طعم آن فرا گيرد ( 9 ) ، براى بامداد به شب در افگنند ، و براى شبنگاه ( 10 ) بامداد در افگنند بيش ( 11 ) از يك روز يا ( 12 ) يك شب در او
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : گويند .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها سواء .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : زير و زبر .
( 4 ) . مج ، وز ، دب ، آج ، لب ، فق : سيكى .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : در خمير و عصير .
( 6 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها آن .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها : اسفار غزوات .
( 9 ) . مج ، وز ، دب ، آج ، لب ، فق : ها گيرد ، مب ، مر : گيرد .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها بجز دب : شبانگاه .
( 11 ) . وز ، دب ، آج ، لب ، فق ، مر : بيشتر .
( 12 ) . مج : كه .