بشكست . او به شكايت به رسول آمد ، يكى از صحابه گفت : اللَّهم بيّن لنا بيانا شافيا فى الخمر ، بار خدايا ! ما را بيانى شافى كن در باب خمر ، خداى تعالى آيت سورة المائدة بفرستاد : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ ( 1 ) - الاية ، و خمر حرام شد اين قول بيشتر مفسّران است .
و قول بعضى مفسّران و بعضى اصحاب ما آن است كه خمر هميشه حرام بود ، و اين اخبار را قبول نكنند .
خلاف كردند در آن كه اين آيت دليل تحريم خمر مىكند يا نه ؟
حسن بصرى گفت : آيت دليل تحريم خمر مىكند از آن جا كه خداى تعالى گفت : * ( فِيهِما إِثْمٌ كَبِيرٌ ) * ، و لفظ « اثم » و « حرج » و مانند اين دليل تحريم كند . اگر تنها بودى هم دليل تحريم كردى ، اعنى « اثم » من قوله : قُلْ إِنَّما حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ [ 278 - پ ] مِنْها وَما بَطَنَ وَالإِثْمَ وَالْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ( 2 ) . . . ، فكيف كه وصف مىكند « اثم » آن را به كبر كه : * ( قُلْ فِيهِما إِثْمٌ كَبِيرٌ ) * . و گفت : در باب خمر اوّل ، آيت نماز آمد كه : لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَأَنْتُمْ سُكارى ( 3 ) . . . ، و اين دليل تحريم نكرد ، بيش از آن نيست در او كه نهى است از نماز كردن در حالى كه مستى باشد كه نداند كه چه مىگويد ، پس از آن اين آيت آمد : * ( قُلْ فِيهِما إِثْمٌ كَبِيرٌ ) * ، و اين دليل تحريم كرد - چنان كه گفتيم . و پس از آن به تأكيد تحريمش آيت سورة المائده آمد :
إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنْصابُ وَالأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ فَاجْتَنِبُوه ( 4 ) .
و قتاده و جماعتى ديگر گفتند : آيت ( 5 ) سورة البقرة دليل تحريم نمىكند ، آيت سورة المائده دليل تحريم به كند . و تفسير داد « اثم » را به گفتا گوى ( 6 ) و خصومتى كه ممكن باشد كه ( 7 ) رود ، و قول حسن بصرى درستتر است .
امّا « خمر » اسمى است عصير انگور را چون بجوشد و سخت شود ، اعنى در سورت و مست كردن نزديك بيشتر مفسّران ، و ابو حنيفه و سفيان ثورى و ابو يوسف
هامش
( 1 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 90 .
( 2 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 33 .
( 3 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 43 .
( 4 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 90 .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : اين آيت اعنى .
( 6 ) . وز ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : گفت و گوى .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها آن جا .