بعضى روى به مغرب كردند و بهرى روى به بيت المقدّس كردند ، خداى تعالى مؤمنان را به كعبه هدايت كرد .
و در روزه خلاف كردند ، بعضى به شب روزه داشتند و بعضى نيمه روز و بهرى از روز روزه داشتند و در اوقات مختلف ، خداى تعالى مؤمنان را هدايت كرد به ماه رمضان .
و در بهينه ايّام خلاف كردند . جهودان شنبه گفتند ، و ترسايان يك شنبه گفتند ، خداى تعالى مؤمنان را هدايت كرد به روز آدينه .
در ابراهيم خلاف كردند ، جهودان گفتند ، جهود بود ، و ترسايان گفتند : ترسا بود ، خداى تعالى بيان كرد مؤمنان را كه : ما كانَ إِبْراهِيمُ يَهُودِيًّا وَلا نَصْرانِيًّا وَلكِنْ كانَ حَنِيفاً مُسْلِماً ( 1 ) . در عيسى خلاف كردند ، جهودان گفتند : پيغامبر نيست ، ترسايان گفتند : آدمى نيست - پسر خدا است - خداى تعالى بيان كرد مؤمنان را آنچه حقّ است از آن في قوله : مَا الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِه الرُّسُلُ وَأُمُّه صِدِّيقَةٌ كانا يَأْكُلانِ الطَّعامَ . ( 2 )
و ابو هريره روايت كرد از رسول - عليه السّلام - كه گفت :
نحن الاخرون السابقون
، ما آخريم و سابقيم . به روز ( 3 ) آخريم ، و به فضيلت سابقيم روز قيامت ، در دنيا آخريم و در آخرت سابقيم ، اوّل كس كه در بهشت شود ما باشيم ، بيش از آن نيست كه امّت سلف را كتاب پيش ( 4 ) ما دادند و ما را پس ايشان ( 5 ) دادند ، خداى تعالى ما را هدايت كرد به آنچه ايشان در آن خلاف كردند .
و از جمله آن كه خداى ما را به آن هدايت كرد ، آن روز است يعنى روز آدينه ، و جهودان را فردا باشد ، و ترسايان را پس فردا . و خداى تعالى راه نمايد آن را كه خواهد به راه راست . و در اين جا هيچ شبهت نيست مجبّره را براى آن كه آنچه هدايت است كه تعلَّق به خداى دارد - جلّ جلاله - از الطاف و توفيق و اقدار و تمكين و ازاحت علَّت و نصب ادلَّت و ارسال رسل و انزال كتب ، اين فعل خداست ، و جز خداى تعالى
هامش
( 1 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 67 .
( 2 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 75 .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : به روزگار .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها بجز مب از .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها بجز وز ، مب كتاب .