( 1 )
نوشتند بر شما كالزار ( 2 ) و آن مشقّت است شما را ، و باشد ( 3 ) كه نخواهى چيزى و آن بهتر بود شما را ، و باشد كه خواهى چيزى و آن بتر بود شما را ، خداى داند و شما ندانيد ( 4 ) .
قوله ( 5 ) : * ( سَلْ بَنِي إِسْرائِيلَ ) * ، بپرس اى محمّد از فرزندان يعقوب ، و مراد جهودان مدينهاند . * ( كَمْ آتَيْناهُمْ ) * ، كه چند داديم . « كم » را معنى تكثير بود به ازاى « ربّ » كه معنى آن تقليل بود . و او به دو معنى آيد : به معنى استفهام ، چنان كه : كم رجلا رأيت و كم يوما صمت ، چند مرد را ديدى و چند روز روزه داشتى ؟ كه ( 6 ) چنين بود ، معنى و تقدير او آن بود كه : أ عشرون رجلا رأيت ام ثلاثون ، نصب او به اين تقدير بود ، و چون خبر بود ما بعد او مجرور بود ، چنان كه : كم رجل رأيته ، و كم يوم صمته ، بس ( 7 ) مراد ( 8 ) كه ديدم او را ، و بس ( 9 ) روزا ( 10 ) كه روزه داشتم ، على تقدير مائة رجل و الف يوم . و در آيت به معنى استفهام است ، و به اين معنى اگر در اسم شدى و نصب كردى معنى آن است [ 268 - پ ] كه : بپرس از ايشان كه چند داديم ايشان را ، يعنى پدران ايشان را از آياتى كه در اوّل سورت گفت از عصا و يد بيضاء و فلق دريا و منّ و سلوى و جز آن .
و « من » تبيين راست ، و آيت علامت و دلالت بود به قرينه « سل » گفتيم كه « كم » استفهام است ، و روا بود كه خبر بود و معنى آن كه : سلهم عن عدد تلك الايات ، بپرس از ايشان تا بگويند كه بس ( 11 ) آيات كه ما داديم ايشان را .
* ( وَمَنْ يُبَدِّلْ نِعْمَةَ اللَّه ) * ، بعضى مفسّران گفتند : مراد به « نعمت » كتاب است ، و تبديل ايشان كتاب را تحريف بود في قوله : يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَواضِعِه ( 12 ) . . . ، و بعضى دگر « نعمت » بر عموم گرفتند ، و تبديل آن نعمت كفران بود ، يعنى به بدل شكر
هامش
( 1 ) . دب ، مب ، مر : شيئا .
( 2 ) . مج ، وز ، فق : كارزار .
( 3 ) . آج ، لب ، فق : و شايد .
( 4 ) . لب : ندانى / ندانيد .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها بجز دب : قوله تعالى .
( 6 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : كم .
( 9 - 7 ) . مب : بسا .
( 8 ) . مر : مرد را .
( 10 ) . مر : روز را .
( 11 ) . مب : بسى .
( 12 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 46 .