حساب است . و « حساب » به معنى محاسبه است كه فعال و مفاعله به يك معنى باشد .
قوله تعالى : * ( وَاذْكُرُوا اللَّه فِي أَيَّامٍ مَعْدُوداتٍ ) * ، مراد به ذكر خداى تعالى در اين ايّام كه ( 1 ) ايّام تشريق است تكبير [ است كه بايد ] ( 2 ) كردن عند ( 3 ) رمى الجمار ، با هر سنگى تكبيرى و در عقب نمازهاى [ 256 - ر ] فريضه در منا عقيب پانزده نماز ، و در شهرهاى عقيب ده ( 4 ) نماز ، و اين قول عبد اللَّه عبّاس است و حسن بصرى ( 5 ) .
و « ايّام معلومات » عشر ذى الحجّه است ، و اين قول زجّاج است و مذهب مالك و شافعى ، و بيشتر علما بر ايناند . و مذهب ما همچنين است ، و فرّاء به عكس گفت :
« ايّام معدودات » عشر ذو الحجّه ( 6 ) است ، و « ايّام معلومات » ، ايّام تشريق است ، و اين مذهب ابو حنيفه است .
دليل بر صحّت مذهب درست آن است كه « معدودات » عبارت بود از قلَّت ، و سه از ده كمتر باشد .
و دگر آن كه خداى تعالى گفت : * ( فَمَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ فَلا إِثْمَ عَلَيْه ) * ، و مراد نفر است از منا به اتّفاق ، و اين در ايّام تشريق باشد دون عشر ذى الحجّه ، و من تأخّر الى اليوم الثّالث ، و اين لايق نيست الَّا به اين ايّام ، و آيت دليل مىكند بر وجوب تكبير در اين ايّام به عقيب اين صلوات كه گفتيم : اوّلش نماز پيشين من يوم النّحر ، و آخرش انقضاى اين عدد ، امّا ده در شهرها ، و امّا پانزده در منا ، و اين قول عبد اللَّه عبّاس است و عبد اللَّه عمر و زيد بن ثابت و روايت از امير المؤمنين على - عليه السّلام .
و فقها گفتند : سنّت است تكبير كردن در اين ايّام ، و مذهب ابو حنيفه آن است كه : از نماز بامداد ( 7 ) روز عرفه تا به نماز ديگر روز عيد و اين قول عبد اللَّه مسعود است .
و مذهب ابو يوسف و محمّد چنان است كه از بامداد روز عرفه الى آخر ايّام التّشريق .
هامش
( 1 ) . اساس : « ذكر » ، با خطى متفاوت از متن در قسمت افتادگى ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 2 ) . اساس : زير وصّالى رفته است ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 3 ) . مب : در حال .
( 4 ) . مج ، وز : دو .
( 5 ) . فق گفت .
( 6 ) . مج ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب : ذى الحجّه .
( 7 ) . مج ، وز ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر در .