عطيّه گفت : حسنه دنيا علم و عمل است ، و حسنه آخرت مساهلت حساب است و ثواب بهشت .
و گفتهاند : حسنهء دنيا توفيق و عصمت است ، و حسنه عقبى نجات و رحمت است . و گفتهاند حسنه دنيا فرزندان نجيباند ، و حسنه آخرت صحبت پيغامبران و صالحان است .
و گفتند ( 1 ) : در دنيا مال و نعمت است ، و در آخرت تمام نعمت است ، و آن نجات از دوزخ و رسيدن به بهشت است . و گفتهاند : در دنيا اخلاص است ، و در آخرت خلاص است .
قتاده گفت : حسنه دنيا و آخرت عافيت است .
انس مالك روايت كند كه : در خدمت رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله - در عيادت بيمارى شديم ( 2 ) سخت به حالى شديد بود ، پنداشتى كبوتر بچّه اى است كه موى از وى بكنند . رسول - عليه السّلام - گفت : دعا نمىكنى ؟ گفت : آرى يا رسول اللَّه ! دعا مىكنم كه : بار خدايا ! هر عقوبتى كه مرا در قيامت خواهى كرد ، همه با دنيا افكن كه من طاقت عذاب دوزخ ندارم . رسول - عليه السّلام - گفت : بد گفتى براى خود ،
هلَّا قلت اللَّهمّ ( 3 ) ربّنا آتنا فى الدّنيا حسنة و فى الاخرة حسنة و قنا عذاب النّار
، چرا نگفتى بار خدايا ! ما را در دنيا نيكى ده و در آخرت نيكى ده ، و ما را از عذاب دوزخ نگاه دار ؟
و آن مرد اين دعا بكرد ، خداى تعالى او را شفا داد .
عوف در تفسير اين آيت گفت : هر كه ( 4 ) خداى تعالى او را اسلام و قرآن داده باشد و اهل و مال ( 5 ) ، او را حسنه دنيا و آخرت داده باشد .
حمّاد روايت كرد از ثابت كه جماعتى بنزديك انس مالك آمدند و گفتند :
براى ما دعاى كن ، گفت ( 6 ) : اللهم ربنا آتنا فى الدنيا حسنة و فى الاخرة حسنة
هامش
( 1 ) . مج ، وز ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : گفتهاند .
( 2 ) . وز : شدم .
( 6 - 3 ) . مب قوله تعالى .
( 4 ) . مج ، وز : كه را
( 5 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : عيال .