دگر آن كه در آن جا تكرار لفظ قتل است و نيز اثبات ( 1 ) قتل است ، و در آيت نظر از روى معنى به نفى قتل است ، و نيز در ظاهر لفظ ، براى آن كه معنى آيت اين است كه : و لكم في ايجاب القصاص و فى العلم به و التّأمّل فيه ، و اين جا قتلى حاصل نباشد من كلا الجانبين ( 2 ) - و اللَّه تعالى اعلم و احكم بما أتى به في كتابه من الالفاظ الفصيحة و المعانى البديعة .
قوله : * ( كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ ) * ، جماعتى تمسّك كردند به اين آيت در وجوب وصيّت ، و گفتند : وصيّت واجب است براى لفظ « كتب » چنان كه صيام و قصاص واجب است براى لفظ « كتب » . و نزديك ما چنان است كه وصيّت سنّتى مؤكّد است مندوب اليها مرغَّب فيها . فامّا جواب از لفظ « كتب » ، و لفظ « حقّا » كه گفتند دليل وجوب كند ، آن است كه معنى « كتب » در لغت فرض نباشد ، و حمل اين لفظ بر اين معنى به دليلى شرعى شايد كردن ، و آن جا كه در صيام و قصاص حكم كرديم به وجوب به ادلَّهء شرعى كرديم و اين جا ادلَّهء شرعى از اجماع اهل البيت و اخبار ايشان و اجماع فرقهء محقّه ( 3 ) - كه قول معصوم با ايشان است - دليل مىكند كه اين لفظ اين جا به معنى ندب و استحباب است ، و كذلك القول في قوله : * ( حَقًّا ) * ، براى آن كه معنى « حقّ » درست باشد در برابر باطل كه نادرست باشد ، و الدّليل عليه قوله :
لِيُحِقَّ الْحَقَّ ( 4 ) . . . ، اى ليصحّح الحقّ ، و اين معنى مشترك بود بين الواجب و النّدب فلا يقطع به على الوجوب .
امّا در آيت دليل است بر آن كه وصيّت درست باشد وارث را خلاف قول جملهء فقها ، براى آن كه حق تعالى تصريح كرد در اين آيت كه : * ( الْوَصِيَّةُ لِلْوالِدَيْنِ وَالأَقْرَبِينَ ) * ( 5 ) * ( . . . ) * ، و اينان به اتّفاق وارثند في [ 215 - ر ] جميع الاحوال .
اگر گويند : اين آيت منسوخ است
بقوله - عليه السّلام : لا وصيّة لوارث ( 6 ) ،
گوييم : نسخ قرآن ( 7 ) به خبر واحد درست نباشد ، و بعضى اصحاب ما را مذهب آن است كه : به خبر متواتر نشايد ، و قول اوّل درست است .
هامش
( 1 ) . دب لفظ .
( 2 ) . مج ، فق : كل الجانبين .
( 3 ) . دب ، آج ، مب : محقّق .
( 4 ) . سورهء انفال ( 8 ) آيهء 8 .
( 5 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 180 .
( 6 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : للورث .
( 7 ) . مج ، وز : قراءت .