كه باشد كه نا ( 1 ) خواست كند ملَّت ( 2 ) ابراهيم را مگر آن كه نشناسد خود را ( 3 ) ؟ ما برگزيديم او را در دنيا ، و او در آخرت از جملهء نيكان است .
قوله تعالى : * ( وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ ) * - الاية ، خلاف نيست در آن كه بيت ( 4 ) خانه كعبه است . * ( مَثابَةً ) * ، اى مرجعا ، و المثابة و المثاب واحد كالمقامة و المقام ، و اصل او من ثاب اذا رجع باشد .
عبد اللَّه عبّاس گفت : معاذا و ملجأ : پناهگاهى كه با او گريزند . مجاهد و سعيد جبير و ضحّاك گفتند : با او آيند از هر جانبى و حجّ او كنند و ملال نيايد ايشان را تا كس نباشد كه از آن جا باز گردد و الَّا تمنّا كند كه ديگر باره با آن جا شود .
قتاده گفت : مجمعا . * ( وَأَمْناً ) * ، يعنى مأمنا امنگاه تا هر كه آن جا باشد ايمن بود ، چنان كه گفت : وَمَنْ دَخَلَه كانَ آمِناً ( 5 ) ، و هر كس كه بيرون حرم جنايتى كند يا خونى و در حرم گريزد ، تا در حرم باشد او را نرنجانند و قصاص نكنند و حدّ نزنند ( 6 ) ، جز ( 7 ) آن است كه با او مبايعه و مشارات نكنند و طعام و شراب بر او تنگ دارند تا به ضرورت از حرم بيرون آيد ، آنگه حدّ بر او برانند و به خيانتش ( 8 ) مؤاخذت كنند ، و اگر اين گناه در حرم كند هم در حرم حدّ برانند بر او لانتهاكه حرمة الحرم ، براى آن كه او حرمت حرم نداشت .
* ( وَاتَّخِذُوا ) * ، شيبه و نافع و ابن عامر بر خبر خواندند ( 9 ) به فتح « خا » ، و باقى قرّاء به كسر « خا » خواندند ( 10 ) بر امر ، بگيرى ( 11 ) از مقام ابراهيم نمازگاهى . و بر قراءت اوّل ، بگرفتند از مقام ابراهيم نمازگاهى .
در خبر مىآيد كه : يك روز رسول - صلَّى اللَّه عليه و على آله - به مقام ابراهيم
هامش
( 1 ) . وز ، دب ، آج ، لب ، فق : تا .
( 2 ) . مج ، وز ، دب ، آج ، لب ، فق : دين .
( 3 ) . مج ، وز ، دب ، آج ، لب ، فق بدرستى .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها در آيت .
( 5 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 97 .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها تا آن جا باشد .
( 7 ) . لب ، فق ، مب ، مر : جزاء .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها : و به جنايت او را .
( 9 ) ، 10 . همهء نسخه بدلها : خوانند .
( 11 ) . بگيرى / بگيريد .