بود نماز كرد ( 1 ) . چون روشن شد و آفتاب بر آمد ، بهرى ( 2 ) به جانب مشرق نماز كرده بودند و بهرى ( 3 ) به جانب مغرب ، بدانستند كه نيك نكردهاند ، و بيامدند و رسول را - عليه السّلام - از آن خبر دادند . خداى تعالى اين آيت فرستاد .
عبد اللَّه عبّاس گفت به روايتى دگر كه : ما با پيغمبر - عليه السّلام - به سفرى بوديم ، در شبى تاريك به منزلى فرود آمديم ، هر كسى از ما مىرفت و سنگى چند مىنهاد و مسجدى مىساخت ، و روى با جانبى ( 4 ) مىكرد كه گمانش بود . چون روز روشن شد ، روى به جهات مختلف كرده بودند ، گفتند : يا رسول اللَّه ! حكم اين چيست ؟ خداى تعالى اين آيت فرستاد .
عبد اللَّه عمر گفت : آيت در حقّ مسافران آمد كه بر راحله نماز نوافل كنند چنان كه شتر مىرود و روى فرا كرده بود روا بود چون روى به تكبير احرام به قبله كرده باشد ( 5 ) اگر قبله شناسد ( 6 ) .
عكرمه گفت : آيت در تحويل قبله آمد . چون خداى تعالى قبله بگردانيد ، جهودان طعنه زدند و عيب كردند مسلمانان را ، خداى تعالى اين آيت فرستاد و باز نمود كه : مشرق و مغرب او راست . و مشرق ، موضع شروق باشد ، و شروق بر آمدن آفتاب بود [ 134 - ر ] . و مغرب ، موضع غروب باشد و آن ( 7 ) فرو شدن آفتاب بود . و اشراق ، تافتن روشنايى باشد ( 8 ) . مىگويد مشرق و مغرب خداى راست . * ( فَأَيْنَما تُوَلُّوا ) * ، معنى آن است كه : وجوهكم ، و لكن مفعول به بيفگند براى دلالت كلام بر او ، و هر كجا روى فراز كنى .
* ( فَثَمَّ وَجْه اللَّه ) * . عطا و قتاده گفتند : سبب نزول آيت آن بود كه چون نجاشى فرمان يافت ، جبريل آمد و گفت : خداى مىفرمايد كه بر برادرتان نجاشى نماز كنيد ، و نجاشى روى به بيت المقدّس كردى . گفتند : ما چگونه بر كسى نماز كنيم كه روى به قبله ما نكردى ؟ خداى تعالى اين آيت بفرستاد .
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مر : كردند .
( 2 ) ، 3 . همهء نسخه بدلها : بعضى .
( 4 ) . اساس : جاى ، با توجه به مج و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد .
( 5 ) . مج ، وز ، دب ، آج ، لب ، مب ، مر : باشند .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : شناسند .
( 7 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : اين .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها بجز مب ، مر : بود .