آن خواهى كه قوم موسى از موسى خواستند پيش از اين ؟
و آنچه ايشان از موسى - عليه السّلام - خواستند آن بود كه ، ايشان موسى - عليه السّلام - را گفتند : خداى تعالى را - جلّ جلاله - به ما نماى معاينه ، چنان كه خداى - عزّ و جلّ از ايشان حكايت كرد كه : لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى نَرَى اللَّه جَهْرَةً ( 1 ) . . . ،
و در دگر آيت از ايشان باز گفت كه : يَسْئَلُكَ أَهْلُ الْكِتابِ أَنْ تُنَزِّلَ عَلَيْهِمْ كِتاباً مِنَ السَّماءِ فَقَدْ سَأَلُوا مُوسى أَكْبَرَ مِنْ ذلِكَ فَقالُوا أَرِنَا اللَّه جَهْرَةً ( 2 ) .
آنگاه ( 3 ) بيان كرد كه : مثل سؤال ايشان كردن ، بدل كردن باشد كفر را به ايمان ، اگر سؤالش كفر باشد همانا اعتقادش ايمان نباشد . * ( وَمَنْ يَتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالإِيمانِ فَقَدْ ضَلَّ سَواءَ السَّبِيلِ ) * ، اشارت است به آن سؤال كردن در حقّ خداى تعالى آنچه بر او روا نباشد و به دو لايق نبود ، به اعتقاد جواز ( 4 ) آن كفر باشد ، و هر كه كافر شود و كفر به ايمان بدل كند يعنى ايمان رها كند و اختيار ايمان نكند و به بدل آن كفر آرد او راه راست گم كرده باشد . و * ( سَواءَ السَّبِيلِ ) * ، ميانه راه باشد ، يعنى جادّه راه ، بيانه ( 5 ) : فَاطَّلَعَ فَرَآه فِي سَواءِ الْجَحِيمِ ( 6 ) ، اى في وسط الجحيم .
* ( وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ ) * ، اين آيت در شأن گروهى جهودان آمد ، و سبب ( 7 ) او آن بود كه : فنحاص ( 8 ) بن عازورا ( 9 ) و زيد بن قيس ، عمّار ياسر را و حذيفهء يمان ( 10 ) را ( 11 ) چون واقعهء احد بيفتاد و وهنى رسيد مسلمانان را گفتند ( 12 ) : اگر ( 13 ) شما حق ( 14 ) بودى ، اين وهن نيفتادى شما را ، از او برگردى و به دين ما در آيى كه آن بهتر باشد شما را .
عمّار ياسر گفت : شما چه گويى ( 15 ) در ( 16 ) نقض عهد ؟ گفتند : عظيم باشد ،
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 55 .
( 2 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 153 .
( 3 ) . مج : آنك .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها از .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : بيانش .
( 6 ) . سورهء صافّات ( 37 ) آيهء 55 .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها نزول .
( 8 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب : فيحاص .
( 9 ) . كذا : در اساس ، مج ، وز ، دب : عادو ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : عادورا .
( 10 ) . دب ، آج ، لب ، مر : يمانى .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها گفتند .
( 12 ) . همهء نسخه بدلها : ندارد .
( 13 ) . مج : اگر پيغمبر ، وز : اگر پيغامبر ، ديگر نسخه بدلها : كه اگر پيغمبر .
( 14 ) . مر : بر حق ، مب : به حق .
( 15 ) . وز : چه كردى ، دب : مىگوييد .
( 16 ) . دب ، مب : از .