جا ( 1 ) زيادت است ، و معنى آن است كه : ما لكم دون اللَّه ولىّ و لا نصير ، يعنى جز خداى تعالى شما را يار و ياورى نبود . و « دون » در آيت به معنى غير است ، و « ولىّ » و « نصير » هر دو فعيل است به معنى فاعل در ( 2 ) وجه مبالغت . و معنى ولىّ آن باشد كه يتولَّى امرهم ، كه تولَّاى ( 3 ) كار ايشان كند و اوليتر باشد ، و يارى نبود ايشان را كه حمايت كند ( 4 ) بر خداى تعالى .
* ( أَمْ تُرِيدُونَ ) * ، « ام » معادل بود همزه استفهام را ، و آن بر دو ضرب ( 5 ) بود : متّصل و منقطع باشد ، مثال متّصل چنان بود كه : أ زيد عندك ام عمرو . و مثال منقطع چنان كه : أ زيد عندك ام عندك عمرو ( 6 ) . و فرق از ميان ايشان در معنى آن بود كه در اوّل سايل را علم حاصل بود [ 128 - پ ] به وجود يكى از زيد و عمرو ، و لكن عين نمىداند ، از عين او سؤال مىكند ، و در دوم سؤال مىكند ( 7 ) از كون ( 8 ) بنزديك او ، پس زيد را رها مىكند به جملگى و سؤال با سر مىگيرد از عمرو ، يعنى زيد را رها كردم اكنون از عمرو خبر ده مرا تا نزد تو هست يا نه ؟ و « ام » در آيت معادل همزهء استفهام است فى قوله : * ( أَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّه لَه مُلْكُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * .
و وجهى دگر آن است در « ام » كه : « ميم » زيادت است ، و معنى آن كه :
أ تريدون ان تسئلوا رسولكم .
و وجهى دگر آن است كه : به معنى « بل » است ، چنان كه شاعر گفت :
ام انت فى العين املح
و معنى آن كه : بل انت فى العين املح .
* ( [ أَنْ تَسْئَلُوا رَسُولَكُمْ ] ) * ( 9 ) ، حق - سبحانه و تعالى - در اين آيت تقريع و ملامت كرد جهودان را و جز ايشان را از آنان كه ( 10 ) بر رسول - عليه السّلام - تحكّم و تعنّت كردند ، گفت : شما مىخواهى كه از پيغمبرتان ، يعنى محمّد مصطفى - صلَّى اللَّه عليه و آله -
هامش
( 1 ) . مج ، وز ، لب ، مر : جايگاه .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها : بر .
( 3 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : تولَّى .
( 4 ) . مر : كنند .
( 5 ) . دب : قسم .
( 6 ) . مج ، مب : ام عمرو ، دب : اعمرو .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها : نمىكند .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها زيد .
( 9 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج از قرآن كريم افزوده شد .
( 10 ) . مب ، مر : از آن كه .