و همچنين است صدقه پيش ( 1 ) نجوى ، في قوله تعالى : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا ناجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقَةً ( 2 ) . . . ، آنگه منسوخ كرد اين حكم بقوله : أَ أَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقاتٍ ( 3 ) . . . ، چنان كه ( 4 ) قصّهء او بيايد در جاى خود .
و امّا آنچه تلاوت منسوخ است ، چنان است كه در تفسير آمده است كه از جملهء قرآن در سورهء النّور بود كه : الشّيخ و الشّيخة اذا زنيا فارجموها البتة فانّهما قضيا ( 5 ) الشّهوة جزاء بما كسبا نكالا من اللَّه و اللَّه عزيز حكيم .
و آنچه لفظ و حكم منسوخ است ، آن است كه در ( 6 ) اخبار آمده است ( 7 ) : كان مما انزل الله ان عشر رضعات يحرمن ، آنگه منسوخ شد به پانزده رضعه و تلاوت نيز منسوخ شد ، و اين هر دو در اخبار آحاد است و بر او قطع نيست .
امّا نسخ الشّيء قبل فعله روا باشد ، و لكن قبل وقت فعله روا نباشد بنزديك ما و بنزديك اصحاب ابو حنيفه و بيشتر متكلَّمان ، براى آن كه اين بدا بود ، و بنزديك اصحاب شافعى روا باشد .
نسخ الكتاب بالكتاب روا بود و هست ، چنان كه گفتيم بلا خلاف ، و نسخ السّنّة بالكتاب روا باشد ، و نسخ الكتاب بالسّنّة روا باشد به شرط آن كه مقطوع عليها باشد ، و نسخ السّنّة بالسّنّة هم روا باشد به اين شرط كه گفتيم كه معلوم و مقطوع بها باشد .
امّا نسخ اجماع به قياس و فحوى الخطاب روا نباشد ، و اين جمله مسائل اصول الفقه است ، و ادلَّه و بيان او در كتب اصول الفقه مشروح باشد ، در اين جاى احتمال نكند .
امّا معنى آيت ، و اختلاف اقوال در او ، و اختلاف ( 8 ) قرّاء در قراءتش ، جمله قرّاء خوانند : * ( ما نَنْسَخْ ) * ، به فتح « نون » و « سين » ، مگر ابن عامر كه او خواند : « ما ننسخ » به ضمّ « نون » و كسر « سين » من الانساخ . و بر اين قراءت در او دو قول باشد : يكى
هامش
( 1 ) . اساس : به صورت « بين » هم خوانده مىشود .
( 2 ) . سورهء مجادله ( 58 ) آيهء 12 .
( 3 ) . سورهء مجادله ( 58 ) آيهء 13 .
( 4 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر صدقه و .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : قضينا .
( 6 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر تفسير و .
( 7 ) . مب كه .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها اما .