و شما را نيز خير بودى . حق تعالى به اين آيت تكذيب ايشان كرد و باز نمود كه :
ايشان كه اهل كتابند ، هرگز براى شما تمنّاى هيچ خير نكنند و نه نيز مشركان ، يقال :
وددت الشّىء اذا تمنّيته وددت الرّجل اذا احببته ودّا و ودّا و ودادا و مودّة ، و در آيت هر دو معنى محتمل است ، هرگز تمنّاى خير نكنند براى شما [ 126 - ر ] و ( 1 ) هرگز به شما خير نخواهند . « من » تبيين راست ، * ( وَلَا الْمُشْرِكِينَ ) * ، در محلّ جرّ است عطفا على « اهل الكتاب » و به معنى عطف است على « الَّذين كفروا » و ( 2 ) در محلّ رفع است ، و نظير اين آيت در اعراب قوله تعالى : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَكُمْ هُزُواً وَلَعِباً مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَالْكُفَّارَ أَوْلِياءَ ( 3 ) . . . ، جز كه در اين آيت هر دو خواندهاند ، هم جرّ و هم نصب ، و در آيت ما جز جرّ نخواندهاند ، و اگر به رفع خوانده بودندى ( 4 ) در عربيت روا بودى ، جز آن است كه قراءت موقوف بر سماع و روايت باشد .
* ( أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ ) * ، « ان » مع الفعل در تأويل مصدر است و محلّ او از اعراب نصب است بوقوع الودّ عليه . و * ( مِنْ خَيْرٍ ) * ، جار و مجرور در محلّ رفع است باسناد ( 5 ) التّنزيل اليه ( 6 ) ، و تقدير چنين باشد كه : ما يودّ الكافرون ( 7 ) من اليهود و النّصارى و المشركين تنزيل خير عليكم ( 8 ) ، « من » زيادت است و روا بود كه تبيين بود . * ( مِنْ رَبِّكُمْ ) * ، اين « من » ابتداى غايت است ، و « من » اوّل براى تأكيد نفى آورد .
* ( وَاللَّه يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِه مَنْ يَشاءُ ) * ، و خداى - عزّ و جلّ - تخصيص كند به رحمتش آن را كه خواهد . و اصل « رحمت » نعمت باشد - چنان كه بيان كرده شده است - و مراد اين جايگاه به رحمت نبوّت است ، يعنى خداى تعالى نبوّت ( 9 ) و كتاب به آن كس دهد كه خود خواهد ، براى آن كه اين معنى تبع مصلحت باشد ، و مصلحت اقتضاى آن كرد كه نبوّت و رسالت به محمّد - صلَّى اللَّه عليه و آله - دهد ، چه او بهتر و
هامش
( 1 ) . مر : كه .
( 2 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر او .
( 3 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 57 .
( 4 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : بودند .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : عبارت « الودّ عليه . . . باسناد » را ندارد .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : عليه .
( 7 ) . مج ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب : الكافرين .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها و .
( 9 ) . مج ، وز ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب : پيغامبرى .