مؤمنان ، اى گرويدگان ، اى باور دارندگان ، و اين اسم مدح است لغة و شرعا ، و جهودان را در عهد موسى - عليه السّلام - خطاب به مسكنت كرد ، و در عهد رسول - عليه السّلام - به تازيانهء مسكنت ادب كرد كه : وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ ( 1 ) . . . ، اين جا شان به مسكنت بزد ، و آن جا شان مسكنت بر سر زد .
در حكايات الصّالحين مىآيد ( 2 ) كه : مردى بود نام او عيسى بن زادان ، مجلس وعظ داشتى ، و عجوزى بود نام او مسكينة الطَّفاويّة ، مجلس او رها نكردى ، يك دو نوبت بگذشت كه حاضر نمىآمد . واعظ گفت : آن عجوز ( 3 ) كجاست ؟ گفتند :
بيمار است . چون فرود آمد ، گفت : برويم و او را عيادت كنيم . برفت و جماعتى با او ، چون به بالين او در آمد ، او را در حال خود يافت اعنى حال نزع . ساعتى بر بالين او بنشست و مىگريست ، او را ديد كه لب مىجنبانيد و چيزى مىگفت . گوش بنزديك لب او برد ، او مىگفت : كار كردم ( 4 ) به سر آمد ، رنج بردم ( 5 ) به بر آمد ( 6 ) ، دوست جستم ( 7 ) خبر آمد . واعظ گفت : عجوزه آگاه است و مىداند كه ( 8 ) كجا مىرود . آنگه دمى چند بر آورد و جان بداد . عيسى بن زادان به كار او قيام كرد و او را دفن كرد .
چون شب در آمد بخفت ، او را در خواب ديد كه تاج كرامت بر سر نهاده و حلَّههاى بهشت پوشيده تبختركنان ، او را گفت : اى مسكينه ! اين تويى ؟ گفت :
بلى ، و لكن نگر تا مرا دگر مسكينه نخوانى كه : ذهبت المسكنة و جاءت المملكة ، درويشى و مسكنت رفت و پادشاهى و مملكت آمد .
و عبد اللَّه عبّاس - رحمة اللَّه عليه - گويد كه : خداى تعالى هيچ جايگاه [ 125 - ر ] در قرآن نگفت * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ) * ، الَّا و امير المؤمنين ( 9 ) - عليه السّلام - رئيس و شريف ايشان بود ، و در آياتى كه ديگران را تعبير كرد ( 10 ) ذكر على - عليه السّلام - جز به خير نكرد .
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 61 .
( 2 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مر : مىگويد .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : عجوزه .
( 4 ) . مب : كار كردنم ، ديگر نسخه بدلها : كار كرديم .
( 5 ) . مج ، وز ، آج ، لب ، فق ، مر : رنج برديم ، مر ، دب : رنج بردنم .
( 6 ) . مج ، وز جنگ جستيم ظفر آيد .
( 7 ) . مج ، وز ، فق ، مر : جستيم .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها : تا .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها : على .
( 10 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مر : تفسير كرد .