به لغت جهودان دشنام بود ، چنان كه حق تعالى ( 1 ) دگر جا گفت : وَراعِنا لَيًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَطَعْناً فِي الدِّينِ ( 2 ) .
جهودان چون اين بشنيدند غنيمت شمردند و گفتند : ما محمّد را در سرّ دشنام مىداديم ، اكنون بهانه اى به دست آورديم كه او را آشكارا دشنام دهيم ، بيامدندى و گفتندى : راعنا يا محمّد راعنا ، و مىخنديدندى [ 124 - پ ] و استهزاء مىكردندى ، و رسول - عليه السّلام از آن غافل بود .
سعد معاذ اين بشنيد ، و او اين لفظ بشناخت ، و غرض ايشان در آن گفتن بدانست . ايشان را گفت : به آن خداى كه محمّد را به حق به خلقان فرستاد كه اگر كسى ديگر اين معنى بر زبان آرد ( 3 ) جز به تيغ با او خطاب نكنم . ايشان گفتند : نه صحابه و قوم او مىگويند ؟ گفت : ايشان خير مىخواهند ، و شما سبّ و دشنام .
حق تعالى اين آيت فرستاد و گفت : چون جهودان به اين كلمه توريت مىكنند و به گفتن شما تعلَّل مىكنند ، شما نيز « راعنا » مگويى و به بدل اين كلمه بگويى كه :
* ( انْظُرْنا ) * . اين قول عبد اللَّه بن عبّاس است و جماعتى از مفسّران .
قوله : * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ) * ، بدان كه : قديم - جلّ جلاله - در اين كتاب مجيد به اين خطاب مؤمنان را ( 4 ) هشتاد و هشت جايگاه ندا كرد . و عبد اللَّه عبّاس مىگويد : هر كجا در قرآن يا أَيُّهَا النَّاسُ ( 5 ) . . . است مكّى است ، و هر كجا * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ) * ( 6 ) * ( . . . ) * ،
است مدنى است . و هم او گويد - رحمة اللَّه عليه - كه : هر كجا در قرآن * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ) * است ، بدل آن در توريت « يا ايّها المساكين » است ، اى مسكينان درويشان .
حق تعالى ايشان را به نام مسكنت برخواند و مسكنت و مذلَّت بر ايشان زد في قوله :
وَ ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ ( 7 ) .
و امّت محمّد را چون ندا كرد ، به نداى شرف و مدحت ندا كرد گفت : اى
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها در .
( 2 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 46 .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : راند .
( 4 ) . مب به ، ديگر نسخه بدلها در .
( 5 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 21 ، و نيز 18 مورد ديگر در سورههاى مختلف .
( 6 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 104 ، و نيز 88 مورد ديگر در سورههاى مختلف .
( 7 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 61 .