آنگاه به سامانيان برميخوريم . از ايشان نخستين كسى كه قدرت يافت ، نصر بن احمد بود . كه بعد ، پادشاهى او بدست برادرش ، اسماعيل بن احمد ، و فرزندان اسماعيل افتاد .
بعد به صفاريان مىرسيم . يعقوب ليث صفار ازين خاندان نخستين كسى بود كه فرمانروائى يافت . بعد از او ، اين فرمانروائى به برادرش ، عمرو ، و فرزندان عمرو منتقل شد .
سپس ، عماد الدولة بن بويه ، از آل بويه نخستين كسى بود كه به حكومت رسيد و اين مقام پس از او ، به دست دو برادرش ركن الدوله و عز الدوله افتاد . بعد هم به فرزندان ركن الدوله و عز الدوله منحصر شد .
بعد به دولت سلجوقيان مىرسيم . طغرلبيك ، اولين فرد ازين خاندان بود كه پادشاه شد . ولى پس از او پادشاهى نصيب فرزندان برادرش ، داود ، گرديد .
بالاخره به همين اسد الدين شير كوه مىرسيم كه پس از در گذشت او ، چنان كه گفتيم ، فرمانروائى به دست فرزندان برادرش ، ايوب ، افتاد .
صلاح الدين نيز ، دولتى به وجود آورد و آن را بزرگ كرد و كارش به جائى رسيد كه گفتى خود نخستين بنيانگذار آن دولت است . ولى پس از او فرمانروائى به فرزندان برادرش ، عادل ، رسيد و در دست فرزندان او نيز جل حلب جاى ديگرى نماند .
اين دولت ( كه صلاح الدين تشكيل داد ) بزرگترين دولت اسلامى است . و اگر بيم دراز گوئى نبود بيش از اين دربارهاش سخن مىگفتيم .
به گمان من آنچه سبب اين پيشامد مىشود آن است كه نخستين فرد هر دولتى ، براى استوار ساختن پايههاى قدرت خود ، كشتار بسيار مىكند و به زور فرمانروائى را مىگيرد و دلهاى كسانى را كه بدان بستگى دارند آزرده مىسازد . بدين جهة خداوند براى عقوبت
الكامل في التاريخ ( تاريخ كامل ) ( فارسي ) — صفحة 263
مساهمون: ابن الأثير
ص٢٦٣