بنى اسرائيل از * ( « أَرِنَا الله جَهْرَةً » ) * ديدن خدا به صورت جسم و مادّه بود ( نعوذ باللَّه ) ولى غرض موسى از * ( « أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ » ) * رؤيت قلبى بود چنان كه گفتهاند و چون رؤيت قلبى را به صورت علم ضرورى ميخواست كه خدا آنى از نظرش دور نباشد لذا خدا در جوابش * ( « لَنْ تَرانِي » ) * گفت يعنى وجود تو آن قدرت را ندارد .
ناگفته نماند : در حالات حضرت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله نقل شده چون توجّه بملكوت اعلى ميكرد طورى وضعش منقلب ميشد كه دست بپاى عايشه زده ميفرمود : « كلَّمينى يا حميراء » اى عايشه با من حرف بزن ، گويا منظور موسى عليه السّلام آن بود كه در مقام توجّه به خدا هميشه در چنين حالى باشد ، پيداست كه وجود بشر طاقت آن را ندارد . توبه و كشتار دربارهء توبهء بنى اسرائيل از گوساله پرستى چنين ميخوانيم : * ( وَإِذْ قالَ مُوسى لِقَوْمِه يا قَوْمِ إِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ أَنْفُسَكُمْ بِاتِّخاذِكُمُ الْعِجْلَ فَتُوبُوا إِلى بارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بارِئِكُمْ فَتابَ عَلَيْكُمْ إِنَّه هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ) * بقره : 54 * ( « ظَلَمْتُمْ أَنْفُسَكُمْ » ) * نشان ميدهد كه طرف خطاب فقط پرستش كنندگان گوسالهاند نه همهء بنى اسرائيل * ( « فَتُوبُوا إِلى بارِئِكُمْ » ) * دلالت بر وجوب توبه و ندامت از عمل را دارد * ( « فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ » ) * كه با فاء آمده مبيّن آنست كه اين توبه در اوّل ندامت و پس از آن كشتن يكديگر است . و نيز معنىاش آنست كه بعضى بعضى را بكشند مثل * ( فَإِذا دَخَلْتُمْ بُيُوتاً فَسَلِّمُوا عَلى أَنْفُسِكُمْ ) * نور : 61 يعنى بعضى بر بعضى سلام كنيد و چون از نظر قرآن ملَّت و جامعه به حكم يكتن است لذا * ( « أَنْفُسِكُمْ » ) * فرموده چنان كه گفتهاند .
عملى شدن آيه آن بود كه گوساله پرستان پس از ندامت بجان هم افتاده يكديگر را بكشند تا وقتى كه موسى عليه السّلام بفرمايد ديگر بس است . و يا عدهاى از آنان كه عبادت نكرده بودند بجان عبادت كنندگان بيافتند و آنها را
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 320
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٣٢٠