* ( الذَّكَرَ وَالأُنْثى مِنْ نُطْفَةٍ إِذا تُمْنى ) * نجم : 46 . و او آفريد دو جفت نر و ماده را از آب اندكى آنگاه كه تقدير و اندازه گيرى مىشود .
به نظر ميايد : « يمنى و تمنى » در دو آيهء فوق اشاره به آن است كه دست تقدير پيوسته نطفه را در هر مرحله اندازه گيرى مىكند زيرا فعل مضارع دلالت بر استمرار دارد .
طبرسى در ذيل آيهء دوم فرموده :
منى بمعنى تقدير است شاعر گويد :
« حتّى تبيّن ما يمنى لك المانى » تا بدانى اندازه گير چه چيز براى تو اندازه ميگيرد . مرگ را از آن منيّه گويند كه مقدّر و اندازه گيرى شده است .
بعضى آن را ريخته شدن گفتهاند از « امنى الدّماء : اراقها » يعنى خونها را ريخت آنوقت معنى چنين مىشود :
از منىّاى كه در رحم ريخته مىشود ، به نظر نگارنده معنى اوّل بهتر است ولى در * ( أَ فَرَأَيْتُمْ ما تُمْنُونَ ) * واقعه : 58 بمعنى ريختن است يعنى : خبر دهيد از نطفه ايكه در رحم مىريزيد . تمنّى : آرزو كردن . زيرا كه آرزو شده در ذهن انسان اندازه گيرى و مصوّر مىشود * ( وَلَقَدْ كُنْتُمْ تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَلْقَوْه ) * آل عمران :
143 . پيش از ملاقات مرگ ، مرگ را آرزو ميكرديد * ( وَلا تَتَمَنَّوْا ما فَضَّلَ الله بِه بَعْضَكُمْ عَلى بَعْضٍ ) * نساء : 32 .
ظاهرا مراد فرقهائى است كه در خلقت ميان زنان و مردان وجود دارد و يا راجع به پيشرفت در مال و اختلاف تقسيم ارث است رجوع شود به تفاسير .
أُمنيّة : آرزو . راغب گويد : آن صورت حاصله در ذهن از تمنى شىء است . أمنيّة بمعنى دروغ نيز آمده است چنان كه در قاموس و اقرب تصريح شده ، و در صحاح گويد : آن در اين صورت مقلوب است از « مين » بمعنى كذب . راغب در علت آن گفته :
چون دروغ در اغلب تصوّر چيز بىحقيقت و گفتن آن با زبان است و صحيح است كه از كذب با تمنّى
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 296
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٢٩٦