متن :
متن در اصل گوشت محكمى است كه در كنار تيرهء پشت واقع است به گوشت هر دو طرف آن متنان گويند ( مجمع ) از اين جهت به چيز محكم متين گفتهاند * ( وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ ) * اعراف : 183 . به آنها مهلت ميدهيم راستى كيد من محكم و قوى است كه هيچ كس آن را دفع نتواند كرد .
* ( إِنَّ الله هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ ) * ذاريات : 58 . ذو القوّة و متين هر دو از اسماء حسنى است در اقرب الموارد در معنى متين آنگاه كه وصف خدا باشد گفته : بسيار قدرتمند كه در افعالش زحمتى و رنجى به او نميرسد معنى آيه : خدا رزّاق و صاحب نيروى قوى است . يعنى روزى دادن به بندگان بوى مشقّتى ندارد . متين فقط سه بار در قرآن مجيد به كار رفته است : اعراف :
183 - ذاريات : 58 - قلم : 45 .
متى :
اسم استفهام و اسم شرط و غيره آيد ، در هر حال سئوال است از وقت . * ( وَيَقُولُونَ مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ ) * يس : 48 . * ( وَيَقُولُونَ مَتى هذَا الْفَتْحُ . . . ) * سجده : 28 . گفتهاند در لغت هذيل بمعنى « من » و « فى » نيز آيد .
مثل :
( بر وزن جسر ) بمعنى مانند نظير و شبيه است * ( وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ ) * بقره : 228 . * ( ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبا ) * بقره :
275 . * ( قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ ) * كهف : 110 . جمع آن در قرآن امثال آمده * ( وَحُورٌ عِينٌ . كَأَمْثالِ اللُّؤْلُؤِ الْمَكْنُونِ ) * واقعة : 22 و 23 . * ( إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ الله عِبادٌ أَمْثالُكُمْ ) * اعراف : 194 .
مثل :
( بر وزن فرس ) مانند ، دليل ، صفت ، عبرت ، علامت ، حديث و مثل دائر ( اقرب ) قاموس از جمله صفت ، حجّت و حديث را ذكر كرده است و آن بمعنى شبيه و مانند نيز آمده است چنان كه گفته شد ، طبرسى ذيل آيه * ( مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ ناراً ) * بقره : 17 . تصريح كرده است .
و در كشاف و جوامع الجامع « حال » را نيز از معانى آن شمرده است .
راغب ميگويد : مثل ( بر وزن فرس )