* ( يُوسُفَ عِنْدَ مَتاعِنا ) * يوسف : 17 . مراد نان و آب و نظير آن است و در آيهء * ( وَلَمَّا فَتَحُوا مَتاعَهُمْ وَجَدُوا بِضاعَتَهُمْ رُدَّتْ إِلَيْهِمْ ) * يوسف : 65 . مال التجارة منظور مىباشد . و در آيهء * ( قُلْ مَتاعُ الدُّنْيا قَلِيلٌ ) * نساء : 77 . ممكن است مصدر يا اسم باشد و در هر دو صورت اعمّ است .
از راغب نقل شد كه متاع انتفاع ممتدّ الوقت است . اقرب الموارد از كليّات ابو البقاء نقل مىكند : متاع و متعه چيزى است كه از آن انتفاع قليل و غير باقى برده شود . در قاموس و مجمع و اقرب ظاهرا قيد امتداد و قلَّت نيست ولى بنظرم قول راغب اصحّ باشد كه اصل معنى در آن ملحوظ است .
اسْتِمْتاع : بمعنى انتفاع است * ( رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنا بِبَعْضٍ ) * انعام :
128 . پروردگارا بعضى از ما از بعضى بهره برد . در اينجا لازم است دو مطلب را بمناسبت دو آيه بررسى كنيم :
1 - متعهء زنان .
2 - حجّ تمتع . متعهء زنان * ( . . . وَأُحِلَّ لَكُمْ ما وَراءَ ذلِكُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوالِكُمْ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسافِحِينَ فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِه مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً وَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ فِيما تَراضَيْتُمْ بِه مِنْ بَعْدِ الْفَرِيضَةِ إِنَّ الله كانَ عَلِيماً حَكِيماً ) * نساء : 24 .
متعهء زنان را از آن متعه گويند كه آن مورد انتفاع است تا مدت معلومى ، بخلاف نكاح دائمى كه مدّت معلوم ندارد چنان كه ابن اثير در نهايه ذيل لغت متاع چنين گفته است :
در صدر آيهء فوق و نيز در آيهء ما قبل زنان حرام النكاح را شمرده و آنگاه فرموده : * ( وَأُحِلَّ لَكُمْ ما وَراءَ ذلِكُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوالِكُمْ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسافِحِينَ ) * يعنى : غير از زنان ذكر شده ديگران بر شما حلالاند كه با اموال خود و مهريهء آنها را به عقد ازدواج خود در آوريد به شرط آنكه با اين كار عفت و مصونيت بخواهيد نه اينكه
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 227
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٢٢٧