در آيات ليل و شمس موصول است يعنى « و السّماء و الَّذى بناها » زمخشرى اضافه كرده علَّت نيامدن « من » آنست كه « ما » دلالت بر وصف دارد يعنى :
« و السّماء و القادر العظيم الَّذى بناها » بقولى آمدن « ما » براى تفخيم و تعجيب است .
راغب گفته : بقول بعضى از نحويها « ما » گاهى به اشخاص ناطق ( أولو العقل ) اطلاق مىشود مثل * ( إِلَّا عَلى أَزْواجِهِمْ أَوْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُمْ ) * و اينكه از قتاده نقل شده كه « ما » در سورهء ليل و شمس مصدرى است و تقدير « وَالسَّماءِ وَبَنائِها وَالارْضِ وَطَحْوها » است درست نيست زيرا فاعل * ( « فَأَلْهَمَها » ) * راجع است به « ما » و در آنصورت مصدر بودن درست نيست چنان كه در كشّاف گفته است .
نگارنده قول طبرسى و زمخشرى را اختيار ميكنم .
مِائَة :
صد . * ( فَأَماتَه الله مِائَةَ عامٍ ) * بقره : 259 . خدا او را صد سال بميراند * ( الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ واحِدٍ مِنْهُما مِائَةَ جَلْدَةٍ ) * نور : 2 . زن زنا دهنده و مرد زنا كننده بهر يك صد تازيانه بزنيد .
متاع :
در مفردات ميگويد : متوع بمعنى امتداد و ارتفاع است گويند :
« متع النّهار و متع النّبات » يعنى روز بلند شد و علف بلند گرديد . . . متاع بمعنى انتفاع ممتدّ الوقت است گويند : « متّعه اللَّه بكذا و امتعه و تمتّع به » و نيز گويد :
آنچه در خانه از آن استفاده برند متاع گويند و باز گويد : هر آنچه از آن بر وجهى بهره برده شود متاع و متعه است .
در مجمع ذيل آيهء * ( وَلَكُمْ فِي الأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتاعٌ إِلى حِينٍ ) * بقره : 36 .
فرموده : متاع ، تمتّع ، متعه و تلذّذ متقارب المعنىاند و هر چه از آن لذت بردى متاع است .
على هذا متاع هم مصدر است و هم اسم و هر چه از مال دنيا مورد بهره قرار گيرد متاع است .
در آيهء فوق بهتر است آن مصدر و بمعنى انتفاع باشد . در آيهء * ( وَتَرَكْنا ) *