* ( وَإِذِ ابْتَلى إِبْراهِيمَ رَبُّه بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً . . . ) * بقره : 124 .
راجع به اين آيه در « عهد » مشروحا سخن گفتهايم ، كلماتيكه ابراهيم عليه السّلام با آنها امتحان شده در آنجا گفتهايم كه ظاهرا قربانى اسماعيل ، اسكان دادن خانواده اش در سرزمين خالى مكَّه و نظير آنهاست و علت اطلاق كلمات بر آنها به نظر من آنست كه دلالت بر ثبات و استقامت آنحضرت داشتند .
* ( وَأُوذُوا حَتَّى أَتاهُمْ نَصْرُنا وَلا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِ الله ) * انعام : 34 .
* ( لَهُمُ الْبُشْرى فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَفِي الآخِرَةِ لا تَبْدِيلَ لِكَلِماتِ الله ) * يونس :
64 . ظاهرا مراد از كلمات در اين گونه آيات وعده هاى خداست . كلام و كلم كلام در استعمال قرآن مطلق سخن و دستور است * ( وَقَدْ كانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلامَ الله ثُمَّ يُحَرِّفُونَه ) * بقره : 75 . * ( إِنِّي اصْطَفَيْتُكَ عَلَى النَّاسِ بِرِسالاتِي وَبِكَلامِي ) * اعراف : 144 .
مىشود گفت : كلام در اين آيه مصدر است يعنى من تو را برگزيدم بدستورهاى خودم و بسخن گفتنم با تو .
كلم بفتح كاف و كسر لام جمع كلمه است و چهار بار در قرآن آمده و شامل اسم و فعل و حرف است و به كمتر از سه كلمه اطلاق نميشود * ( إِلَيْه يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ ) * فاطر : 10 .
كِلْتا :
كلا و كلتا دو اسماند در لفظ مفرد و در معنى تثنيه اولى تأكيد مذكَّر و دومى تأكيد مؤنّث باشد و دائم الاضافهاند * ( كِلْتَا الْجَنَّتَيْنِ آتَتْ أُكُلَها ) * كهف : 33 . * ( إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ ) * اسراء : 23 . هر يك فقط يك بار در كلام اللَّه آمدهاند .
كَمْ :
لفظى است بر دو وجه آيد يكى خبريّه كه مفيد كثرت است ديگرى استفهاميّه بمعنى چقدر و اىّ عدد .
* ( كَمْ تَرَكُوا مِنْ جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ ) * دخان :
25 : چه بسا باغها و چشمه ها كه گذاشتند و رفتند * ( كَمْ أَهْلَكْنا مِنْ قَبْلِهِمْ ) *