آنحضرت صادر شود بالاخره در مؤته جنگ اتفاق افتاد و به عقب نشينى مسلمانان منجر شد .
لشكر كشى بتبوك در سال نهم هجرت براى آن بود كه برسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله خبر رسيد سپاه روم به قصد مدينه بيرون شده و پيشقراولانشان به بلقاء وارد شدهاند آنحضرت براى جلوگيرى از آنها به تبوك لشكر كشيد . نتيجه مشكل است در غزوات و سراياى رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله محلى يافت كه جنگ تعرّضى باشد بلكه نوعا اسباب لشكر كشى را دشمنان دين فراهم مياوردند ، از طرف ديگر : ظاهرا آياتيكه مطلقاند با آيات مقيّد بايد رويهم حساب شوند ، ولى در عين حال اسلام بايد براى ترويج و هدايت مردم راه داشته باشد . بصراحت قرآن و ضرورت دين رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله براى همهء جهانيان مبعوث شده است * ( وَما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ ) * انبياء : 107 . * ( وَما هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعالَمِينَ ) * قلم : 52 . * ( وَأُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لأُنْذِرَكُمْ بِه وَمَنْ بَلَغَ ) * انعام : 19 . در اين صورت اگر بگوئيم : در صورت طلب صلح از جانب كفّار بايد با آنها كارى نداشته و دين خدا را تبليغ نكنيم اين منافى عموميّت رسالت خواهد بود .
با در نظر گرفتن نامه هاى رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله كه بپادشاهان ايران و مصر و غيره نوشت و آنها را باسلام دعوت كرد و به يمن و بحرين و جاهاى ديگر نماينده فرستاد و تبليغ دين كرد و با در نظر گرفتن اينكه بايد با يهود و نصارى جنگيد تا جزيه قبول كرده و بحمايت اسلام در آيند و با مسلمانان رفت و آمد داشته و ارتباط پيدا كنند تا راه براى تبليغ اسلام باز باشد و با در نظر گرفتن روايات كه در جنگ بايد ابتداء كفّار را باسلام دعوت كرد و در صورت نپذيرفتن با آنها جنگ نمود .
از همهء اينها روشن مىشود كه حكم جهاد داراى دو مرحله است اول اينكه لازم است با هر طريق كه
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 241
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٢٤١