در اطراف مدينه ساكن و مردمان مزاحم و ناقض العهد بودند و بر عليه مسلمانان فتنه انگيزى ميكردند ، رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله با هر دو گروه پيمان عدم تعرّض بسته بود ولى نقض عهد كردند و حتى بنى نضير قصد كشتن آنحضرت را داشتند و اگر وحى آسمانى نبود كارشان را كرده بودند ، سرانجام رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله با اجلاء بنى نضير موافقت فرمود تا از مدينه رانده شدند و سعد بن معاذ كه داور رسول خدا و داور بنى قريضه بود بر قتل جنگجويان بنى قريظه رأى داد و با اجراى آن حكم شرّشان دفع گرديد . بنى مصطلق بنى مصطلق مردمى بودند كه بقيادت رهبرشان حرث بن ابى ضرار تدارك جنگ ديده و قصد حمله بمدينه را داشتند رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله بديارشان لشكر كشيد و مغلوبشان كرد . خيبر علت حمله بر خيبر آن بود كه قومى از بنى نضير پس از رانده شدن از مدينه در خيبر مسكن گزيدند و يهود خيبر را بر خود خاضع و مطيع نمودند آنگاه شروع بفتنه انگيزى بر عليه مسلمانان كردند و همانها بودند كه جنگ خندق را تدارك ديدند و بنى قريضه و قريش و غطفان را بجنگ با مدينه بر انگيختند .
تا آنحضرت بر خيبر لشكر كشيد و قلعه هاى بنى نضير را كه ناعم ، قموص و غيره بودند فتح كرد و مردم دو قلعهء وطيح و سلالم كه امان خواستند به آنها امان داد چنان كه ابن هشام و ابن اثير و ديگران گفتهاند . فتح مكَّه در اينكه رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله بمكَّه حمله كرد شكَّى نيست و نيز در اينكه مكه موطن اصلى آنحضرت و مهاجران بود و به زور از آن بيرون رانده شده بودند ، گفتگوئى نيست ، باز بايد ديد علت حمله بمكَّه چه بود گرچه پس از فتح آن با مهربانترين وجهى با آنها رفتار كرد و آن غائله را بدون خون ريزى پايان داد .
رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله در سال ششم
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 238
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٢٣٨