فرمود : استدراج از خداوند سبحان آنست كه نعمت بنده را فراوان كند و توفيق شكر را از او سلب نمايد . طبرسى فرموده : استدراج اصل آن از درجه است و آن اين است كه كم كم گرفته شود مثل بالا رفتن از پله ها .
درجه * ( وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلِلرِّجالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ ) * بقره : 228 براى زنان است از معروف نظير آنچه بر عهدهء آنهاست و مردان را بر آنها برترى و منزلت است . نا گفته نماند مردان طورى آفريده شدهاند كه اكثرا در قدرت تعقل و تفكر و ارادهء امور از زنان برتراند آيهء شريفه با اظهار حقوق دو جانبه از اين حقيقت پرده بر ميدارد .
* ( أُولئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِنَ الَّذِينَ أَنْفَقُوا مِنْ بَعْدُ ) * حديد : 10 مراد از درجه در آيه فضيلت و برترى مقام است .
درجات در قرآن مجيد هم بمعنى منزلت و عظمت آمده و هم بمعنى مراتب در بلندى مثل * ( مِنْهُمْ مَنْ كَلَّمَ الله وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجاتٍ ) * بقره : 253 آيه در بارهء پيامبران و برترى آنها نسبت به يكديگر است مثل * ( تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ ) * كه صدر همان آيه است پيداست كه مراد از درجات برترى و فضيلت معنوى است .
و نحو * ( وَلِكُلٍّ دَرَجاتٌ مِمَّا عَمِلُوا ) * احقاف : 19 * ( فَأُولئِكَ لَهُمُ الدَّرَجاتُ الْعُلى ) * طه : 75 كه مراد ظاهرا مرتبه هاى مادّى است .
* ( هُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ الله وَالله بَصِيرٌ بِما يَعْمَلُونَ ) * آل عمران : 163 نا گفته نماند نظير اين آيه ، آيهء 4 انفال است كه فرموده * ( لَهُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَمَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ ) * و آيهء * ( وَلِكُلٍّ دَرَجاتٌ مِمَّا عَمِلُوا وَما رَبُّكَ بِغافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ ) * انعام :
132 .
ما قبل آيهء اوّل چنين است :
آيا آنكه تابع رضاى خداست مثل كسى است كه قرين غضب خداست آنها صاحبان درجاتاند نزد خدا .
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 336
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٣٣٦