سرد شدن برخاسته و بتدريج رقيق شده و طبقات جوّ را تشكيل داده است . مشروح اين سخن در « ارض » گذشت .
* ( فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّماءُ بِدُخانٍ مُبِينٍ يَغْشَى النَّاسَ هذا عَذابٌ أَلِيمٌ . رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذابَ إِنَّا مُؤْمِنُونَ . أَنَّى لَهُمُ الذِّكْرى وَقَدْ جاءَهُمْ رَسُولٌ مُبِينٌ . ثُمَّ تَوَلَّوْا عَنْه وَقالُوا مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ إِنَّا كاشِفُوا الْعَذابِ قَلِيلًا إِنَّكُمْ عائِدُونَ . يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرى إِنَّا مُنْتَقِمُونَ ) * دخان 10 - 16 .
آمدن اين دخان در ظاهر آيات پيش از قيامت است زيرا فقط در آيهء اخير صحبت از قيامت است و آن بطشهء كبرى است ممكن است مراد از دخان بمب اتم باشد و در آينده جنگ اتمى در گيرد دخان در آيه نكره است يعنى دودى مخصوص ، نيروى اتمى و اشعّهء آن پس از انفجار به صورت دود هوا را پر مىكند .
آنوقت مردم بدرگاه خدا التماس ميآورند كه ما را نجات بده ولى اين بيدارى و ناله بىاثر خواهد بود زيرا پيامبران و مخصوصا حضرت ختمى مرتبت ( ص ) آمدند و مردم را به صلح و برادرى خواندند ولى مردم آنها را بىدليل دانسته و پى ماديّات رفتند تا كار بدانجا كشيد سپس بقيّهء مردم كه از عذاب و مرگ رستهاند بتدريج روزهاى مصيبت را فراموش كرده بسوى طغيان ميروند * ( إِنَّا كاشِفُوا الْعَذابِ قَلِيلًا إِنَّكُمْ عائِدُونَ ) * .
بعضى دخان را بگرسنگى معنى نموده و آيات را مخصوص اهل مكَّه كرده و گفتهاند كه حضرت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله بر آنها نفرين كرد بقحطى گرفتار شده و پيش آنحضرت آمده وعده كردند در صورت دفع بلايا ايمان بياورند . و بعضى آن را از مقدمات و علائم قيامت دانستهاند و اللَّه اعلم . كلمهء دخان فقط دو بار در كلام اللَّه مجيد آمده است .
درء :
دفع كردن . « درأه درءا : دفعه » * ( وَيَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ ) *