كرده است . و يا صفت مذكَّر لا يعقل است مثل مرفوعات ، منصوبات ، مجرورات ، و ايّام خاليات و يقينى است كه ملائكه اولو العقلاند . بنا بر اين آنچه گفتهاند مراد از آنها ملائكه است قابل قبول نيست . و خبر قطعى و يقينى نيز در اين باره نداريم .
ترجمهء الفاظ آيات از اين قرار است نزع : كندن و قلع كردن .
غرق : سختى . نشط : جذب و خروج .
سبح : شنا كردن . مدبّرات : تدبير كنندگان .
نا گفته نماند در جريان امور عالم عواملى در كار است كه بوسيلهء آنها امور عالم تدبير مىشود مثلا دانهء گندم كه كاشته شد نيروى جذب موادّ را بسوى آن جذب مىكند * ( « وَالنَّازِعاتِ » ) * موادّ نيز در اثر انفعال بسوى آن كشيده ميشوند و از مخزن خود خارج ميگردند * ( « وَالنَّاشِطاتِ » ) * آنگاه موادّيكه از زمين و هوا جذب شده ريشه و ساقه درست كرده و در آن روان ميشوند * ( « وَالسَّابِحاتِ » ) * و بسوى مقصد و بارورى پيش ميروند * ( « فَالسَّابِقاتِ » ) * و آنگاه بوسيلهء همان نيروها دانه ها در دسترس قرار ميگيرند * ( « فَالْمُدَبِّراتِ » ) * .
يا مثلا بادها از بالاى اقيانوسها هواهاى مرطوب را كه همان ابرها هستند قلع ميكنند و ابرها نيز قلع ميشوند و به راه ميافتند و سپس در بالاى جوّ شنا كنان به طرف خشكيها پيش ميروند و باران مىبارد و تدبير امر مىشود .
پس مىشود گفت : كه مراد از اين اوصاف نيروها و موادّ عالم است كه در تحت شرايط مخصوص بامر خدا جابجا ميشوند و تدبير امر ميكنند .
در كتاب آغاز و انجام جهان ص 87 ببعد اين اوصاف را باتمهاى مادهء عالم تفسير نموده و در بارهء آن بتفصيل سخن گفته است و نيز ميگويد معناى آيات كريمهء مذكوره خيلى مبهم است و در آنها روشن نشده است كه مقصود از آنها
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 328
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٣٢٨