* ( أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى قُلُوبٍ أَقْفالُها ) * محمد : 24 در اقرب الموارد ميگويد : « تدبّر الامر » يعنى به عواقب آن نظر كرد و در آن فكر نمود و تأمّل كرد يعنى آيا در قرآن تفكَّر و تدبّر نميكنند يا بر قلوب قفلها است .
همچنين است * ( أَ فَلَمْ يَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ . . . ) * مؤمنون : 68 كه در اصل « يتدبّروا » است .
* ( ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ . . . ) * توبه : 25 يعنى : برگشتيد در حال پشت كردن .
* ( وَمِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْه وَإِدْبارَ النُّجُومِ طور : 49 .
ادبار مصدر است بعضى آن را ادبار بفتح اوّل خواندهاند يعنى مقدارى از شب را تسبيح خدا كن و نيز در وقت پشت كردن نجوم كه با سفيدى فجر بتدريج پشت كرده و ناپديد ميشوند . اوّلى به نماز شب و نيز به نماز مغرب و عشاء و دوّمى بنافله صبح تفسير شده چنان كه از صادقين عليهما السلام منقول است و همچنين به نماز صبح تفسير كردهاند ( مجمع ) .
* ( فَقُطِعَ دابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا . . . انعام : 45 دابر القوم بمعنى آخر القوم و آن كسى است كه در آخر آنها ميايد . اصمعى گفته دابر بمعنى ريشه است قطع اللَّه دابره يعنى خدا ريشه و اصل او را قطع كرد معنى آيه چنين مىشود : آخر قوم ستمگر قطع گرديد يعنى طورى مستأصل شدند كه كسى از آنها باقى نماند . مُدَبِّرات * ( وَالنَّازِعاتِ غَرْقاً وَالنَّاشِطاتِ نَشْطاً وَالسَّابِحاتِ سَبْحاً . فَالسَّابِقاتِ سَبْقاً . فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً ) * نازعات 1 - 5 ترجمهء آيات در ذيل خواهد آمد .
بسيار بسيار بعيد است كه مراد از نازعات و . . . ملائكه باشند زيرا جمعيكه با الف و تاء بسته مىشود يا صفت مؤنّث حقيقى است و ملائكه بطور حتم مؤنّث حقيقى نيستند و قرآن با آن قول مبارزه
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 327
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٣٢٧