ما كنزت من دنياكم تبرا و لا ادّخرت من غنائمها وفرا » به خدا از دنياى شما ريزه زرى و ريزه نقرهاى خزانه نكردم و از غنائم آن مالى نياندوختم پيداست كه مراد از غنائم اموال و فايده هاى دنيا است نه غنائم جنگى طبرسى رحمه اللَّه كه قول او از لحاظ لغت سند كامل است فرموده :
در عرف لغت بهر فائده غنم و غنيمت اطلاق مىشود . و نيز در آيهء * ( فَعِنْدَ الله مَغانِمُ كَثِيرَةٌ ) * نساء : 94 مراد از مغانم بهره ها و فائده هاست المنار و طبرسى آن را فواضل و نعمتهاى و رزق گفته است .
راغب در مفردات گفته : غنم بر وزن فرس معروف است . . . و غنم ( بر وزن قفل ) رسيدن بگوسفند و بدست آوردن آن است سپس در هر چيزى كه از دشمن و غيره بدست آيد به كار رفته است .
از اينجاست كه اهل بيت عليهم السلام آن را هر فائده گرفتهاند در كافى از سماعة منقول است كه از ابو الحسن عليه السّلام از خمس پرسيدم فرموده : آن در هر چيزى است كه مردم فائده بردهاند كم باشد يا زياد .
وانگهى در مورد آيه گر چه جنگ بدر است ولى مورد مخصّص آيه نيست بلكه غنائم جنگ بدر سبب صدور اين حكم كلَّى شده است .
بموجب روايات اهل بيت عليهم السلام خمس به هفت چيز راجع است غنائم جنگى ، ارباح مكاسب ، كنز ، معادن ، مال مخلوط به حرام ، زمينيكه كافر ذمّى از مسلمانى بخرد ، جواهريكه بواسطهء غوّاصى بدست آيد .
دوّم « ذى القربى » در آيه مفرد است و يك مصداق بيشتر ندارد يعنى كسى كه با حضرت رسول قرابت دارد و آن با امام و جانشين پيغمبر كه شيعه عقيده دارد تطبيق مىشود در هر عصر امام و جانشين آنحضرت فقط يكنفر مىشود .
سوّم آنكه * ( فَلِلَّه وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبى ) * هر سه با لام كه مفيد
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 306
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٣٠٦