منظور از اين سخن كه :
زيانكاران و هلاكت يافتگان ، خود و اهل خويش را در روز قيامت بزيان انداختهاند ، يعنى چه ؟ ! .
زيانكار فقط خودش را به هلاكت مياندازد اين چه ربطى باهل دارد ؟ ! . آنوقت چرا فقط در قيامت بزيان مياندازد حال آنكه عمل و رفتار و تلقين او در دنيا نيز در بارهء اهلش اثر دارد ؟ .
گفتهاند : چون زيانكاران ضلالت خود را بر اهل بيت و خواصّ خويش تحميل ميكنند بدين علَّت آنها را نيز خاسر ميكنند .
ولى اين كلَّيت ندارد و * ( إِنَّ الْخاسِرِينَ . . . ) * جمع محلَّى بالف و لام مفيد كليّت است يعنى همهء خاسرين چنيناند . احتمال نزديك بيقين آنست كه مراد از * ( « أَهْلِيهِمْ » ) * اهل آخرت است كه از عمل بوجود ميايد چنان كه باحتمال قوى مراد از اهل در آيه * ( . . . يُحاسَبُ حِساباً يَسِيراً وَيَنْقَلِبُ إِلى أَهْلِه مَسْرُوراً ) * انشقاق : 9 اهل عمل است . اهليكه از عمل انسان توليد شده ، و ربطى باهل اين دنيا ندارد . در اين صورت چون زيانكاران عمل صالح ندارند در آخرت اهل ندارند . يعنى اهل خود را هلاك كرده و از بين بردهاند .
به نظر ميايد : منظور از « خسروا - خسران » از بين بردن تمام رأس المال و زيان كلَّى است ، يعنى نه از نفوسشان سرمايهاى مانده و نه اهلى براى آنها بوجود آمده است .
و « خسران » در آيه متعدى است در الميزان ، بعد از ذكر قول اوّل احتمال فوق را نقل و پسنديده است و در مجمع آن را به حسن كه يكى از مفسران است نسبت ميدهد و از ابن عباس نقل مىكند : براى هر كس در بهشت منزلى و اهلى هست ، هر كه اطاعت خدا كرد به او داده مىشود و هر كه نافرمانى نمود به آتش ميرود و منزل و اهلش باهل طاعت تحويل ميگردد و اين است معنى * ( أُولئِكَ هُمُ الْوارِثُونَ ) * اين سخن با آيهء ما نحن فيه قابل تطبيق است .
خُسْر * ( وَالْعَصْرِ إِنَّ الإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ ) *
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 244
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٢٤٤