بنا بر اين معنى * ( نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ ) * آنست كه تو را تسبيح ميگوئيم در حالى كه حامديم . . * ( وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه ) * يعنى : هر چيز خدا را در حال حمد تسبيح ميگويد .
بعيد نيست : باء بمعنى مع و مصاحبت باشد چنان كه در * ( ادْخُلُوها بِسَلامٍ ) * حجر : 46 * ( يا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلامٍ مِنَّا ) * هود : 48 گفتهاند .
گر چه با حال از لحاظ معنى يكى است .
اين معنى كاملا ساده و روان است و معنى آيات چنين مىشود :
ما تو را تسبيح و حمد ميگوئيم ، رعد خدا را تسبيح ميگويد و مىستايد - و هر چيز تسبيح خوان و حمد گوى خداست نا گفته نماند : تسبيح راجع بتنزيه خداوند و پاك دانستن او از نقائص است و حمد راجع به نعمتهاى خداوندى است پس * ( يُسَبِّحُ بِحَمْدِه ) * راجع بهر دو مطلب است و اينكه بعضى گفتهاند حمد خدا تسبيح است و خدا را با حمد تسبيح كن درست نيست .
* ( يَوْمَ يَدْعُوكُمْ فَتَسْتَجِيبُونَ بِحَمْدِه وَتَظُنُّونَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا ) * اسراء : 52 آيهء شريفه مىفهماند كه روز قيامت بشر چون زنده شد اعاده و بعث را فعل جميل شمرده و خدا را در اين باره حمد خواهد كرد چون حقائق بر وى منكشف گشته و قيامت را از لحاظ حكمت خدائى واجب خواهد ديد ( از الميزان ) يعنى : روزى شما را ميخواند شما او را حمد گويان اجابت ميكنيد .
محمود : ستوده . * ( عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً ) * اسراء : 79 حميد : ممكن است بمعنى فاعل باشد يعنى ستاينده و ممكن است بمعنى مفعول باشد يعنى ستوده .
و آن از اسماء حسنى است و هفده بار در قرآن مجيد آمده است * ( وَاعْلَمُوا أَنَّ الله غَنِيٌّ حَمِيدٌ ) * بقره : 267 بدانيد خدا بىنياز و ستوده است . يا بدانيد خدا بىنياز و ستاينده است و اعمال بنده را مىستايد . چنان كه در مجمع نقل
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 174
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص١٧٤