« الهمها » از ماده « الهام » در اصل به معنى بلعيدن يا نوشيدن چيزى است ، و سپس به معنى القاء مطلبى از سوى پروردگار در روح و جان آدمى آمده است ، گويى روح انسان آن مطلب را با تمام وجودش مىنوشد و مىبلعد ، و گاه به معنى وحى نيز آمده ، ولى بعضى از مفسرين معتقدند كه تفاوت « الهام » با « وحى » در اين است كه شخصى كه به او الهام مىشود نمىفهمد مطلب را از كجا به دست آورده ، در حالى كه هنگام وحى مىداند از كجا و به چه وسيله به او رسيده است .
« فجور » از ماده « فجر » چنان كه قبلا هم اشاره كردهايم به معنى شكافتن وسيع است ، و از آنجا كه سپيده صبح پرده شب را مىشكافد به آن « فجر » گفته شده . و نيز از آنجا كه ارتكاب گناهان پرده ديانت را مىشكافد به آن « فجور » اطلاق شده .
البته منظور از « فجور » در آيه مورد بحث همان اسباب و عوامل و طرق آن است .
و منظور از « تقوى » كه از ماده « وقايه » به معنى نگهدارى است ، اين است كه انسان خود را از زشتيها و بديها و آلودگيها و گناهان نگهدارد و بر كنار كند .
لازم به يادآورى است كه معنى اين آيه ( * ( فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَتَقْواها ) * ) اين نيست كه خداوند عوامل فجور و تقوى را در درون جان آدمى ايجاد كرد ، عواملى كه او را به فجور و آلودگى و دريدن پردههاى حيا دعوت مىكند ، و عواملى كه او را به خيرات و نيكيها مىكشاند ، آن چنان كه بعضى پنداشته ، و آيه را دليلى بر وجود تضاد در درون وجود انسان دانستهاند .
بلكه مىگويد اين دو حقيقت را به او الهام و تعليم كرد ، يا به تعبير ساده - تر راه و چاه را به او نشان داد ، همانگونه كه در آيه 10 سوره بلد آمده است
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 46
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٦