چنين است » ( 1 ) كوتاه سخن اينكه خداوند احد و واحد است و يگانه و يكتا است نه به معنى واحد عددى ، يا نوعى و جنسى ، بلكه به معنى وحدت ذاتى ، و به عبارت روشنتر وحدانيت او به معنى عدم وجود مثل و مانند و شبيه و نظير براى او است .
دليل اين سخن نيز روشن است : او ذاتى است بى نهايت از هر جهت ، و مسلم است كه دو ذات بى نهايت از هر جهت غير قابل تصور است ، چون اگر دو ذات شد هر دو محدود مىشود ، اين كمالات آن را ندارد ، و آن كمالات اين را ( دقت كنيد ) .
در آيه بعد در توصيف ديگرى از آن ذات مقدس يكتا مىفرمايد : « او خداوندى است كه همه نيازمندان قصد او مىكنند » ( * ( اللَّه الصَّمَدُ ) * ) .
براى « صمد » در روايات و كلمات مفسران و ارباب لغت معانى زيادى ذكر شده است :
« راغب » در « مفردات » مىگويد : صمد به معنى آقا و بزرگى است كه براى انجام كارها به سوى او مىروند ، و بعضى گفتهاند : « صمد » به معنى چيزى است كه تو خالى نيست بلكه پر است .
در « مقاييس اللغة » آمده است كه « صمد » دو ريشه اصلى دارد : يكى به معنى « قصد » است ، و ديگرى به معنى « صلابت و استحكام » و اينكه به خداوند متعال صمد گفته مىشود به خاطر اين است كه بندگانش قصد درگاه او مىكنند .
و شايد به همين مناسبت است كه معانى متعدد زير نيز در كتب لغت براى
هامش
( 1 ) « بحار الانوار » جلد 3 صفحه 206 حديث 1 .