اسمهاى مشخص و محدود ، و همچنين جسميت و رنگ و بو و مكان و سكون و حركت و كيفيت و حد و حدود و مانند اينها ، همه از صفات ممكنات و مخلوقات است ، بلكه غالبا اوصاف جهان ماده است ، و مىدانيم خداوند از همه اينها برتر و بالاتر است .
در اكتشافات اخير آمده است كه تمام اشياء جهان ماده ، از ذرات بسيار كوچكى بنام « اتم » تشكيل يافته ، و « اتم » خود نيز مركب از دو قسمت عمده است : هسته مركزى ، و الكترونهايى كه به دور آن در گردش است ، و عجب اينكه در ميان آن هسته و الكترونها فاصله زيادى وجود دارد ( البته زياد در مقايسه با حجم اتم ) به طورى كه اگر اين فاصله برداشته شود اجسام به قدرى كوچك مىشوند كه براى ما حيرتآور است .
مثلا اگر فاصلههاى اتمى ذرات وجود يك انسان را بردارند و او را كاملا فشرده كنند ممكن است به صورت ذرهاى درآيد كه ديدنش با چشم مشكل باشد ولى با اين حال تمام وزن بدن يك انسان را دارا است ( مثلا همين ذره ناچيز 60 كيلو وزن دارد ) .
بعضى با استفاده از اين اكتشاف علمى و با توجه به اينكه يكى از معانى « صمد » وجودى است كه تو خالى و اجوف نيست ، چنين نتيجه گرفتهاند كه قرآن مىخواهد با اين تعبير هر گونه جسمانيتى را از خدا نفى كند ، چرا كه تمام اجسام از اتم تشكيل يافتهاند ، و اتم تو خالى است ، و به اين ترتيب آيه مىتواند يكى از معجزات علمى قرآن باشد .
ولى نبايد فراموش كرد كه « صمد » در اصل لغت به معنى شخص بزرگى است كه همه نيازمندان به سوى او مىروند و از هر نظر پر و كامل است ، و ظاهرا بقيه معانى و تفسيرهاى ديگرى كه براى آن ذكر شده ، به همين ريشه باز مىگردد .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 440
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٤٠