بر دشمن حمله كردند « ( * ( فَالْمُغِيراتِ صُبْحاً ) * ) .
رسم عرب - چنان كه « طبرسى » در « مجمع البيان » مىگويد - بر اين بوده كه شبانگاه نزديك منطقه دشمن رفته و كمين مىكردند تا صبحگاهان حمله كنند .
در شان نزول اين آيات ( يا يكى از مصداقهاى روشن آن ) خوانديم كه لشگريان اسلام به فرماندهى على ع از تاريكى شب استفاده كرده و به سوى ميدان نبرد پيش رفتهاند و در نزديكى قبيله دشمن كمين كرده ، صبحگاهان همچون صاعقه بر آنها يورش بردند ، و پيش از آنكه دشمن بتواند عكس العملى از خود نشان دهد قدرت آنها را درهم شكستند .
و اگر سوگندها را اشاره به شتران حاجيان بدانيم منظور از اين آيه هجوم قافلههاى شتران در صبحگاهان عيد از « مشعر » به « منى » است .
« مغيرات » جمع « مغيرة » از ماده « اغارة » به معنى هجوم و حمله به دشمن است ، و از آنجا كه گاهى اين هجوم و حمله به منظور گرفتن اموال صورت مىگيرد ، گاه اين واژه به معنى معمول در فارسى ، يعنى غارت كردن و گرفتن اموال ديگران به كار مىرود .
بعضى گفتهاند در ماده اين لغت ، هجوم و حمله با اسب نهفته شده است ، ولى موارد استعمال آن به خوبى نشان مىدهد كه اگر در آغاز ، اين قيد وجود داشته ، تدريجا حذف گرديده است .
و اينكه بعضى احتمال دادهاند ، منظور از « مغيرات » در اينجا « قبائل و طوائف مهاجم » است كه به سوى ميدان نبرد ، و يا با عجله به سوى منى حركت مىكنند ، بعيد به نظر مىرسد ، چرا كه آيه « * ( وَالْعادِياتِ ضَبْحاً ) * » مسلما توصيفى براى اسبها يا شتران بود ، نه صاحبان آنها ، اين آيه نيز ادامه همان است .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 244
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٤٤