است گرچه به صورت انسان هستند اما چون چهارپايانند بلكه گمراهتر و گرچه به ظاهر در ميان زندگانند اما مرده هستند و شعور ندارند چون گوش به حق فرا نميدهند و نمىبينند و نه فهم و درك حق را دارند و از آنها كارى سر نميزند كه سودى براى آخرتشان داشته باشد . بنا بر اين تحقيق منافات بين اين تأويلها و تفسير ظاهر آيات نيست و اين توجيه در بيشتر از رواياتى كه مشتمل بر غرائب تأويل است جارى است . بصائر : نصر بن قابوس گفت : از حضرت صادق عليه السّلام سؤال كردم معنى آيه : وَ ظِلٍّ مَمْدُودٍ ، وَ ماءٍ مَسْكُوبٍ ، وَ فاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ ، لا مَقْطُوعَةٍ وَ لا مَمْنُوعَةٍ فرمود نصر ! آن طور كه مردم خيال مىكنند نيست منظور عالم است و آنچه از او تراوش مىكند . توضيح : اين از تأويلهاى غريبه است . شايد منظور اين است : آن طور كه مردم خيال ميكنند كه بهشت منحصر به همان بهشت صورى آخرت است نيست بلكه براى دوستان ائمه در دنيا نيز بهشتهاى روحانى است در ظل حمايت آنها و لطف گسترده ايشان در دنيا و آخرت و آبهاى روان از دانش واقعى كه موجب زندگى جان و مال آنها است و ميوههاى زياد از معارف ائمه كه فناپذير نيست و مانعى براى شيعيان از بهرهبردارى آنها نمىباشد و جايگاههاى بلند كه موجب لذت ايشان مىشود از حكمت و آداب ائمه بلكه مقربين در آخرت نيز لذت نمى برند در همان بهشت اخروى مگر با همين لذتهاى معنوى كه در دنيا متنعم به آن بودهاند . چنانچه بعضى از اخبار شاهد آن است و در كتاب معاد به آن اشاره شد و در كتاب عين الحيوة كامل توضيح دادهايم . تفسير قمى : وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ ، وَ طُورِ سِينِينَ ، وَ هذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ تين پيامبر اكرم است و زيتون امير المؤمنين عليه السّلام وَ طُورِ سِينِينَ حسن و حسين وَ هذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ ائمه عليهم السّلام هستند .
بحار الأنوار (ج23 تا 27) (بخش امامت) ( فارسى)ج ٢ — صفحة 91
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٩١